Art and Culture Test: 3

નીચેના વિધાનો ઉપર વિચાર કરો.

1. નાગર શૈલીના મંદિરોમાં વક્રાકાર શિખર હોય છે જયારે દ્રવિડ શૈલીમાં મંદિરોમાં પિરામિડ વિમાન હોય છે.
2. નાગર શૈલીના મંદિરોમાં વિશાળ પ્રવેશ દ્વારા હોય છે. જયારે દ્રવિડ મંદિરોમાં પ્રવેશ દ્વારા પ્રમુખ વિશેષતા નથી.
3. મંદિરોમાં જોવા મળતા તળાવ અને કુવા નાગર મંદિરોની વિશેષતા છે જયારે દ્રવિડ મંદિરોમાં તે જોવા મળતા નથી.

ઉપરોક્ત વિધાનોમાંથી કયું/ક્યા વિધાન/વિધાનો સાચા છે?

વિવિધ કૃતિઓ બાબતે નીચેના પૈકી કયા વિધાનો સાચાં છે?

1.‘રત્નાવલી’ એ રત્નાવલી નામની એક સુંદર રાજકુમારી અને હર્ષવર્ધન નામના એક મહાન રાજા વિશેનું સંસ્કૃત નાટક છે.
2.‘નાગાનંદ’ એ પાંચ ભાગમાં એક નાટક છે કે જે વિદ્યાધરના રાજકુમાર જીમૂતવાહનના સ્વબલિદાનની હકીકતો રજૂ કરે છે.
3.‘પ્રિયદર્શિકા’ પણ ઉદયન અને પ્રિયદર્શિકાના મિલનની વિષયવસ્તુ ધરાવતા ચાર અંકોમાં નાટિકા છે.

કાલબેલિયા વિશે નીચે આપેલા વિધાનો ધ્યાનમાં લો.

1. તે ગુજરાતના કાલબેલિયા સમુદાયની મહિલાઓ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવતું લોકનૃત્ય છે.
2. ‘બિન’ આ નૃત્ય સ્વરૂપનું લોકપ્રિય સંગીત સાધન છે.
3. UNESCO એ કાલબેલિયા લોકગીતો અને નૃત્યોનો માનવતાના અમૂર્ત સાંસ્કૃતિક વારસાની પ્રતિનિધિ સૂચિમાં ઉલ્લેખ કર્યો છે.

ઉપરોક્ત વિધાનોમાંથી કયું/ક્યા વિધાન/વિધાનો સાચા છે?

ભારતીય સંસ્કૃતિ અને પરંપરાના સંદર્ભમાં ‘કુટાગ્રશાળા’ શું છે?

ગિદ્દા, ઘુમર અને ગરબા વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો.

1. તે ત્રણેય લોકનૃત્યો છે.
2. આ ત્રણેય નૃત્યો સ્ત્રીઓ દ્વારા ભજવવામાં આવે છે.
3. ત્રણેય નૃત્યો રાજસ્થાનના છે.

ઉપરના પૈકી કયું વિધાન/કયા વિધાન/વિધાનો સત્ય છે?

નીચે આપેલી કઠપૂતળી – રાજ્યની જોડીઓ ચકાસો.

1. રાવણ છાયા – ઊડીશા
2. યમપુરી – બિહાર
3. પાવાકુથુ – કેરળ
4. થોલુ બોમ્મલતા – આંધ્રપ્રદેશ

ઉપરના પૈકી કઈ જોડીઓ સાચી જોડાયેલી છે?

ભારતની સંસ્કૃતિ અને પરંપરા સંદર્ભે ‘કલારીપાયટ્ટુ’ શું છે?

ભારતમાં ભીંતચિત્રો વિશે નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો:

1. ભીંતચિત્રો પ્રાકૃતિક ગુફાઓ અને શિલા કાપેલી જગ્યા બંનેમાં જોવા મળે છે
2. આ ચિત્રો બિનસાંપ્રદાયિક સ્વરૂપના છે.
3. કાગળ પર સમાવી શકાય તેવા તેમના નાના કદને લીધે ભીંતચિત્રો અજોડ છે.

ઉપરના પૈકી કયું વિધાન/કયા વિધાનો સત્ય છે?

વારલી ચિત્ર વિશે નીચે આપેલા વિધાનો ધ્યાનમાં લો:

1. વારલી ચિત્ર નામ મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાતના દૂરસ્થ આદિજાતી પ્રદેશોમાં વસવાટ કરતી એક નાની જનજાતિ ઉપરથી પડ્યું છે.
2. આ ચિત્રો મોટેભાગે મહિલાઓ દ્વારા શુભ પ્રસંગની ઉજવણીમાં તેઓની દિનચર્યાના ભાગરૂપે તૈયાર કરવામાં આવે છે.
3. લગ્ન વારલી ચિત્રોની સૌથી વધુ પુનરાવર્તિત થતી વિષયવસ્તુ છે.

ઉપરના પૈકી કયું વિધાન/કયા વિધાનો સત્ય છે?

નીચેના પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?

મથુરા વિસ્તારમાં કયા પ્રકારની રંગોળી જન્માષ્ઠમી વ્રત-ઉત્સવ માટે જ બનાવવામાં આવે છે?

કલમકારી ચિત્ર…….. સાથે સંબંધિત છે.

ચિત્રકળા બાબતે નીચેના પૈકી કયા વિધાનો સાચાં છે?

1. લીલાછમ વનસ્પતિ અને નાટકીય રાત્રિ આકાશ પ્રત્યે લગાવ બુંદી ચિત્રકામ શૈલીની લાક્ષણિકતા છે.
2. ‘મૃત્યુ પછી માનવજીવનનું શું થાય છે’ – એ પૈતકર ચિત્રકલાના ઉપયોગમાં લેવાતી વિષયવસ્તુ છે.
3. જૈન લઘુચિત્રકલામાં ફક્ત સફેદ અને કાળા રંગોનો ઉપયોગ થાય છે.
4. મંજૂષા ચિત્રકલાને સર્પ ચિત્રકલા પણ કહે છે.

ઉપરના પૈકી કયું વિધાન/કયા વિધાનો સત્ય છે?

………. એક પ્રકારનું ભરતકામ છે જેમાં સફેદ દોરો ફૂલો અને અન્ય ભાત બનાવવા માટે વપરાય છે અને તે લખનઉમાં પ્રખ્યાત છે.

………. મનોટી કળા માટે પ્રખ્યાત છે જેમાં વસ્તુઓને ઊંટની ચામડીથી શણગારવાનો સમાવેશ થાય છે?

કટવકામ ………. કલા છે.

પોચમપલ્લી સાડી નીચેના પૈકી કયા રાજ્યમાં વણાય છે?

જોડકા જોડી યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો.

યાદી – 1                  યાદી – 2
a. અંગદદેવ              1. ‘અકાલ તખ્ત’ ની સ્થાપના
b. રામદાસ              2. ‘લંગર પ્રણાલી’ ની સ્થાપના
c. અમરદાસ            3. ‘અમૃતસર’ ની સ્થાપના
d. હરગોવિંદ           4. ‘ગુરુમુખી લિપ’ ની શોધ

નીચેના વાકયો ચકાસો.

1. બૌદ્ધ ગ્રંથ – ધરણી સૂત્ર ઈ.સ. 743નું અગત્યનું પુસ્તક છે.
2. 10મી સદીમાં કવિ ધનપાલ રચિત “ભાવિસત કાહા”– ગુજરાતી ભાષાની પ્રથમ કૃતિ માનવામાં આવે છે.

નીચેના પૈકી કયું/કયાં વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચાં છે?

તિજનબાઈ કયા લોક નૃત્ય/ગાયનથી સંબંધિત છે?

મંદિર વાસ્તુકલાની બેસર શૈલીના સંદર્ભમાં નીચેના વિધાનો પર વિચાર કરો.

1. બેસર શૈલીમાં નાગર શૈલી અને દ્રવિડ શૈલી બંનેની વિશેષતા જોવા મળે છે.
2. ચાલુક્ય શાસક બેસર મંદિર વાસ્તુકલાના મહાન સંરક્ષક હતા.

ઉપરના પૈકી કયું વિધાન/કયા વિધાનો સત્ય છે?

ભારતમાં સંગીતના ઇતિહાસના સંદર્ભમાં નીચેના વિધાનો પર વિચાર કરો.

1. સંગીત સંબંધી ગતિવિધિઓના પ્રારંભિક સાક્ષીઓ ભીમબેટકા ગુફાઓના ગુફા ચિત્રો છે.
2. ધ્વનિની ઉત્પતિના આધાર પર સંગીત વાદ્યયંત્રોની વિભાજનનો ઉલ્લેખ સૌપ્રથમ સામવેદમાં જોવા મળે છે.

ઉપરના પૈકી કયું વિધાન/કયા વિધાનો સત્ય છે?

નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?

મોરેના પાસે સ્થિત ચોસઠ યોગિની મંદિરના સંદર્ભમાં, નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો:

1. તે કચ્છપઘાત રાજવંશના શાસન દરમિયાન બનેલું ગોળાકાર મંદિર છે.
2. તે ભારતમાં બનેલું એકમાત્ર ગોળાકાર મંદિર છે.
3. તેનો ઉદ્દેશ્ય પ્રદેશમાં વૈષ્ણવ સંપ્રદાયને પ્રોત્સાહન આપવાનો હતો.
4. તેની ડિઝાઇને એવી લોકપ્રિય માન્યતાને જન્મ આપ્યો છે કે તે ભારતીય સંસદ ભવન પાછળની પ્રેરણા હતી.

ઉપરના પૈકી કયું વિધાન/કયા વિધાનો સત્ય છે?

‘કલ્યાણ મંડપમ’ નું નિર્માણ કયા રાજ્યના મંદિર સ્થાપત્યનું એક વિશિષ્ટ લક્ષણ હતું?

યાદી – 1 અને યાદી – 2 સાથે જોડી નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો.

યાદી – 1                              યાદી – 2
1. વિશ્વમોહન                       A. સરોદ
2. ઝાકિર હુસૈન                    B. સિતાર
3. મંજુ મેહતા                       C. તબલા
4. અમાન અલીખાન             D. મોહનવિણા

1       2       3      4

અર્ધપર્યક આસનમાં રહેલ શિવની પલ્લવકાલીન કાંસ્ય મૂર્તિની હસ્તમુદ્રાએ ‘આચમન’ મુદ્રા કહેવામાં આવે છે. આ હસ્તમુદ્રા કઈ બાબત પ્રતીક છે?

અજંતા અને મહાબલીપુરમ તરીકે ઓળખાતા બે ઐતિહાસિક સ્થળોમાં કઈ બાબતો સમાન છે?

1. બંને એક જ સમયગાળામાં બાંધવામાં આવ્યા હતા.
2. બંને એક જ ધાર્મિક સંપ્રદાયના છે.
3. બંનેમાં ખડકો કાપીને બનાવેલા (Rock-cut) સ્મારકો છે.

ઉપરના પૈકી કયું વિધાન/કયા વિધાનો સત્ય છે?

ભારતની કલા અને પુરાતત્વીય ઇતિહાસના સંદર્ભમાં, નીચેનામાંથી કયું સૌથી વહેલું (સૌથી પ્રાચીન) બનાવવામાં આવ્યું હતું?

ભારતીય શાસ્ત્રીય નૃત્ય ભરતનાટ્યમના સંદર્ભમાં નીચેના કથનો પર વિચાર કરો.

1. તે એક એકલ નૃત્ય છે. જેમાં નર્તક એકલ પ્રસ્તુતિમાં અનેક ભૂમિકા ભજવે છે.
2. ‘મૃદંગમ’ નૃત્ય રજૂ થાય ત્યારે ઉપયોગ કરનાર એકમાત્ર સંગીત વાદ્યયંત્ર છે.
3. નૃત્યનો અંત ‘અલારિપ્યુ’ નામના જીવંત નૃત્ય સાથે થાય છે.

ઉપરોક્ત કથનમાંથી કયા સાચા છે?

ભારતની કલા અને સંસ્કૃતિના ઇતિહાસના સંદર્ભમાં, નીચેની જોડીઓ ધ્યાનમાં લો.
1. બુદ્ધના મહાપરિનિર્વાણની એક ભવ્ય પ્રતિમા, જેમાં ઉપર અસંખ્ય દેવી સંગીતકારો અને નીચે તેમના અનુયાયીઓની શોકમગ્ન આકૃતિઓ છે : અજંતા
2. વિષ્ણુના વરાહ અવતારની એક વિશાળ પ્રતિમા, જેમાં તેઓ પૃથ્વી દેવીને ઊંડા અને અસ્તવ્યસ્ત જળમાંથી બચાવે છે, જે ખડક પર કોતરેલી છે : માઉન્ટ આબુ
3. વિશાળ ખડકોની સપાટી પર કોતરેલી “અર્જુનની તપસ્યા” / “ગંગાનું અવતરણ” : મામલ્લાપુરમ

ઉપર આપેલી જોડીઓમાંથી કઈ સાચી રીતે જોડાયેલી છે?

ભારતીય રોક-કટ (ખડક કાપીને બનાવેલ) સ્થાપત્યના ઇતિહાસના સંદર્ભમાં, નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો:

1. બદામીની ગુફાઓ ભારતમાં સૌથી જૂની હયાત રોક-કટ ગુફાઓ છે.
2. બરાબર રોક-કટ ગુફાઓ મૂળરૂપે સમ્રાટ ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય દ્વારા આજીવિકાઓ માટે બનાવવામાં આવી હતી.
3. એલોરામાં, વિવિધ ધર્મો માટે ગુફાઓ બનાવવામાં આવી હતી.

ઉપર આપેલા વિધાનોમાંથી કયું/કયા સાચું/સાચા છે?

નીચેનામાંથી કયું યોગ્ય રીતે જોડાયેલ નથી?

1. આમ્રપાલીની ગુફા-તમિલનાડુ                2. રાવણછાયાની ગુફા-કર્ણાટક
3. સીત્તાનવાસલની ગુફા-તમિલનાડુ           3. જોગીમારાની ગુફા-છત્તીસગઢ

“આ કેરળની એક પારંપારિક નાટ્ય શૈલી છે. તે આરંભમાં માત્ર કાલી મંદિરમાં રજૂ કરવામાં આવતી હતી. તે અસુર દારિકા પર દેવી ભદ્રકાલીની વિજયને દર્શાવે છે. ખુબ જ શૃંગાર સાથે સાત ચરિત્રોનું નિરૂપણ કરવામાં આવે છે.” ઉપરોક્ત વર્ણનમાં નીચેની કઈ નાટ્યશૈલીનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે?

ભારતના સાંસ્કૃતિક ઇતિહાસના સંદર્ભમાં, નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો:

1. ત્યાગરાજની મોટાભાગની કૃતિઓ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણની સ્તુતિમાં ભક્તિ ગીતો છે.
2. ત્યાગરાજે અનેક નવા રાગોની રચના કરી હતી.
3. અન્નમાચાર્ય અને ત્યાગરાજ સમકાલીન (એક જ સમયના) છે.
4. અન્નમાચાર્યના કીર્તનો ભગવાન વેંકટેશ્વરની સ્તુતિમાં ભક્તિ ગીતો છે.

ઉપર આપેલા વિધાનોમાંથી કયું/કયા સાચું/સાચા છે?

મણિપુરી સંકીર્તન ના સંદર્ભમાં, નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો:

1. તે ગીત અને નૃત્યનું પ્રદર્શન છે.
2. આ પ્રદર્શનમાં મંજીરા (Cymbals) એ એકમાત્ર સંગીત વાદ્ય છે જેનો ઉપયોગ થાય છે.
3. તે ભગવાન કૃષ્ણના જીવન અને કાર્યોનું વર્ણન કરવા માટે કરવામાં આવે છે.

ઉપર આપેલા વિધાનોમાંથી કયું/કયા સાચું/સાચા છે?

પ્રખ્યાત સત્રિયા નૃત્યના સંદર્ભમાં, નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો:

1. સત્રિયા એ સંગીત, નૃત્ય અને નાટકનું મિશ્રણ છે.
2. તે આસામના વૈષ્ણવ સંપ્રદાયની સદીઓ જૂની જીવંત પરંપરા છે.
3. તે તુલસીદાસ, કબીર અને મીરાબાઈ દ્વારા રચાયેલા ભક્તિ ગીતોના શાસ્ત્રીય રાગ અને તાલ પર આધારિત છે.

ઉપરના વિધાનોમાંથી કયું/કયા સાચું/સાચા છે?

જોડકા જોડી યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો.

A. દ્વૈતવાદ                  1. શંકરાચાર્ય
B. અદ્વૈતવાદ               2. રામાનુજાચાર્ય
C. વિશિષ્ટ દ્વૈતવાદ       3. માધવાચાર્ય
D. અજાતવાદ             4. ગૌડયાદાચાર્ય

ધ્રુપદ ના સંદર્ભમાં, જે ભારતની મુખ્ય પરંપરાઓમાંની એક છે અને સદીઓથી જીવંત રાખવામાં આવી છે, નીચેનામાંથી કયા વિધાનો સાચા છે?

1. ધ્રુપદનો ઉદ્ભવ અને વિકાસ મુઘલ કાળ દરમિયાન રાજપૂત રાજ્યોમાં થયો હતો.
2. ધ્રુપદ મુખ્યત્વે ભક્તિમય અને આધ્યાત્મિક સંગીત છે.
3. ધ્રુપદ આલાપમાં મંત્રોના સંસ્કૃત અક્ષરોનો ઉપયોગ થાય છે.

કુચીપુડી અને ભરતનાટ્યમ નૃત્ય વચ્ચે તમે કેવી રીતે તફાવત કરશો?

1. નર્તકો ક્યારેક સંવાદો બોલતા હોય તેવું કુચીપુડી નૃત્યમાં જોવા મળે છે પરંતુ ભરતનાટ્યમમાં નહીં.
2. પિત્તળની થાળીની કિનારી પર પગ રાખીને નૃત્ય કરવું એ ભરતનાટ્યમની વિશેષતા છે, પરંતુ કુચીપુડી નૃત્યમાં આવી હલનચલન હોતી નથી.

ઉપર આપેલા વિધાનોમાંથી કયું/કયા સાચું/સાચા છે?

ભારતીય ઇતિહાસના સંદર્ભમાં, નીચેની જોડીઓ ધ્યાનમાં લો:

ઐતિહાસિક વ્યક્તિ ઓળખ / જે તરીકે જાણીતા છે
1. આર્યદેવ – જૈન વિદ્વાન
2. દિગ્નાગ – બૌદ્ધ વિદ્વાન
3. નાથમુનિ – વૈષ્ણવ વિદ્વાન

નીચેનામાંથી કયું વિધાન રામાનુજાચાર્યના ઉપદેશોનું સાચું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે?

ભારતના સાંસ્કૃતિક ઇતિહાસના સંદર્ભમાં, નીચેની જોડીઓ ધ્યાનમાં લો:

1. પરિવ્રાજક — ત્યાગી અને ભ્રમણ કરનાર (સાધુ)
2. શ્રમણ — ઉચ્ચ દરજ્જો ધરાવતો પુરોહિત
3. ઉપાસક — બૌદ્ધ ધર્મનો સામાન્ય અનુયાયી (ગૃહસ્થ અનુયાયી)

ઉપર આપેલી જોડીઓમાંથી કઈ સાચી રીતે જોડાયેલી છે?

નીચેનામાંથી કઈ જોડી ભારતીય દર્શનશાસ્ત્રની છ પ્રણાલીઓ (ષડ્ દર્શન) નો ભાગ નથી?

નીચેના ભક્તિ સંતો પર વિચાર કરો:

1. દાદુ દયાળ
2. ગુરુ નાનક
3. ત્યાગરાજ

જ્યારે લોદી વંશનું પતન થયું અને બાબરે સત્તા સંભાળી ત્યારે ઉપરોક્તમાંથી કોણ ઉપદેશ આપી રહ્યા હતા?

ભારતમાં દાર્શનિક વિચારધારાના ઇતિહાસના સંદર્ભમાં, ‘સાંખ્ય’ શાખા અંગે નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો:

1. સાંખ્ય પુનર્જન્મ અથવા આત્માના સ્થળાંતરના સિદ્ધાંતને સ્વીકારતું નથી.
2. સાંખ્ય માને છે કે તે ‘આત્મજ્ઞાન’ જ છે જે મુક્તિ તરફ દોરી જાય છે, કોઈ બાહ્ય પ્રભાવ કે એજન્ટ નહીં.

ઉપર આપેલા વિધાનોમાંથી કયું/કયા સાચું/સાચા છે?

મધ્યકાલીન ભારતના ધાર્મિક ઇતિહાસના સંદર્ભમાં, સૂફી સંતો નીચેનામાંથી કઈ પ્રથાઓ અનુસરવા માટે જાણીતા હતા?

1. ધ્યાન અને શ્વાસ પર નિયંત્રણ (પ્રાણાયામ જેવી ક્રિયાઓ).
2. એકાંત સ્થળે કઠોર તપસ્યાની કસરતો.
3. શ્રોતાઓમાં પરમાનંદની અવસ્થા જગાડવા માટે પવિત્ર ગીતોનું ગાન (કવ્વાલી/સમા).

ઉપર આપેલા વિધાનોમાંથી કયું/કયા સાચું/સાચા છે?

નીચેનામાંથી કોણ કિરાના ઘરણાનાં ધ્રુપદ શૈલીના સંગીત સાથે સંકળાયેલ છે?

1. ભીમસેન જોશી         2. બડે ગુલામઅલી ખાન
3. ગંગુભાઈ હંગલ          4. ફૈજાન ખાન

નીચેના વિધાનો પર વિચાર કરો.

1. મુગલ ચિત્રકલા મુખ્ય સ્વરૂપથી ધર્મનિરપેક્ષ હતી, જ્યારે મધ્ય ભારત, રાજસ્થાની અને પહાડી ક્ષેત્રમાં ચિત્રકલા તે ક્ષેત્રના ધર્મથી ગહન રૂપે પ્રભાવિત હતી.
2. બશોલી નામની લઘુ ચિત્રકલા પહાડી ચિત્રકલા શૈલીનું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
3. મુગલકાલીન ચિત્રકલાનો ઉદય જહાંગીરનાં કાળમાં થયો.

ઉપરોક્ત વિધાનમાંથી કયું/કયા વિધાન સત્ય છે?