Daily Current Affairs 08-15 October 2025: List of Important Days

CALENDAR

• 08 October 2025
  1. ભારતીય વાયુસેના દિવસ (Indian Air Force Day)
     • 8 ઓકટોબર, 1932ના રોજ ભારતીય વાયુસેનાની સ્થાપનાના સન્માનમાં દર વર્ષે 8 ઓકટોબરના રોજ ‘ભારતીય વાયુસેના દિવસ‘ ઉજવવામાં આવે છે.
     • આ વર્ષે ભારતીય વાયુસેનાનો 93મો સ્થાપના દિવસ ઉજવવામાં આવ્યો હતો.
     • ભારતીય વાયુસેના આઝાદી પહેલા ‘રોયલ ઈન્ડિયન એરફોર્સ’ તરીકે જાણીતું હતું.
     • Motto: Touch the sky with Glory (Nabhah Sparsam Diptam), જે ભગવદ ગીતાના અગિયારમા અધ્યાયમાંથી લેવામાં આવ્યું છે.
  2. World Dyslexia Day
     • દર વર્ષે 8 ઓકટોબરના રોજ સમગ્ર વિશ્વમાં ‘World Dyslexia Day‘ ઉજવવામાં આવે છે. તેને ‘World Dyslexia Awareness Day’ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
     • દર વર્ષે ઓક્ટોબરના પહેલા સંપૂર્ણ અઠવાડિયા દરમિયાન ‘Dyslexia Awareness Week’ ઉજવવામાં આવે છે, જે પહેલા સોમવારથી શરૂ થાય છે.
       • 2025માં 6 થી 11 ઓક્ટોબર, 2025 દરમિયાન ઉજવવામાં આવ્યો હતો.
     • સૌપ્રથમ ઉજવણી: 2013માં European Dyslexia Association (EDA) દ્વારા
       • ડિસ્લેક્સિયા વિશે વૈશ્વિક જાગૃતિને પ્રોત્સાહન આપવા માટે International Dyslexia Association (IDA) દ્વારા આ ઉજવણીનું નેતૃત્વ કરવામાં આવ્યું હતું.
     • 2025 Event
       • ઓકટોબર 2025માં શિક્ષણ મંત્રાલય (MoE) હેઠળ Department of School Education & Literacy (DoSEL)ના સચિવ સંજય કુમાર અને Ministry of Social Justice and Empowerment (MoSJE) હેઠળ Department of Empowerment of Persons with Disabilities (DoEPD)ના સચિવ રાજેશ અગ્રવાલ દ્વારા ડિસ્લેક્સિયા જાગૃતિ મહિનો 2025 અભિયાનના ભાગ રૂપે આયોજિત “Walk4Dyslexia (W4D)” ને લીલી ઝંડી આપી હતી.
       • ChangeInkk Foundation, UNESCO Mahatma Gandhi Institute of Education for Peace and Sustainable Development (UNESCO MGIEP), Orkids Foundation, અને Soch Foundation દ્વારા W4Dનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.
       • કર્તવ્ય પથ, નવી દિલ્હી ખાતે આ ઈવેન્ટ યોજાઈ હતી.
     • Read More Details: Click Here
• 09 October 2025
  1. World Post Day
     • સમગ્ર વિશ્વમાં દર વર્ષે 9 ઓકટોબરના રોજ ‘World Post Day‘ ઉજવવામાં આવે છે.
     • 9 ઓકટોબર, 1874ના રોજ સ્વિટ્ઝર્લેન્ડમાં ‘General Postal Union’ની રચના માટે બર્ન સંધિ (Treaty of Bern) પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા.
     • આ સંગઠનનું નામ પાછળથી 1878માં Universal Postal Union (UPU) રાખવામાં આવ્યું હતું. તે 1948માં સંયુક્ત રાષ્ટ્રની એક એજન્સી બની.
     • UPU આંતરરાષ્ટ્રીય પોસ્ટલ ક્ષેત્ર (International Postal Territory) બનાવવામાં મહત્વપૂર્ણ હતું. તે સરહદો પાર મુક્તપણે ટપાલની આપ-લે કરવાની મંજૂરી આપતું હતું.
     • ભારતના પ્રતિનિધિ આનંદ મોહન નરુલાએ 1969માં 9 ઓક્ટોબરને વિશ્વ પોસ્ટ દિવસ તરીકે જાહેર કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. જાપાનના ટોક્યોમાં આયોજિત UPU Congress દરમિયાન આ પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો હતો. ત્યારથી UPU ની સ્થાપનાના સન્માનમાં આ દિવસ વિશ્વભરમાં ઉજવવામાં આવે છે.
     • World Post Day 2025 થીમ: “#PostForPeople: Local Service. Global Reach.”
     • ભારતમાં ‘રાષ્ટ્રીય ટપાલ દિવસ (National Post Day)’ 10 ઓકટોબરના રોજ ઉજવવામાં આવે છે.
  2. World Sight Day
     • દર વર્ષે ઓકટોબર મહિનાના બીજા ગુરુવારના રોજ ‘World Sight Day‘ વૈશ્વિક સ્તરે ઉજવવામાં આવે છે. આ વર્ષે 9 ઓકટોબરના રોજ World Sight Day ની ઉજવણી કરવામાં આવી હતી.
     • આ દિવસ સૌપ્રથમ 2000માં Lions Club International organisation ના SightFirst Campaign દ્વારા ઉજવવામાં આવ્યો હતો.
     • World Sight Day 2025 થીમ: “Love Your Eyes”.
• 10 October 2025
  1. World Mental Health Day
     • સમગ્ર વિશ્વમાં દર વર્ષે 10 ઓકટોબરના રોજ માનસિક સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ વિશે વૈશ્વિક જાગૃતિ લાવવા માટે ‘World Mental Health Day‘ ઉજવવામાં આવે છે.
     • વિશ્વ માનસિક સ્વાસ્થ્ય દિવસની સ્થાપના 10 ઓક્ટોબર, 1992ના રોજ વર્લ્ડ ફેડરેશન ફોર મેન્ટલ હેલ્થ દ્વારા કરવામાં આવી હતી. ત્યારથી, તે દર વર્ષે ઉજવવામાં આવે છે.
     • World Mental Health Day 2025 થીમ: “Access to Services – Mental Health in Catastrophes and Emergencies,”
     • World Mental Health Day 2025ના નિમિત્તે Union Minister of Health and Family Welfare શ્રી જગત પ્રકાશ નડ્ડાએ National Tele-Mental Health Programme (Tele-MANAS) હેઠળ નવી સુવિધાઓની શ્રેણી શરૂ કરી.
       • Tele-MANAS મોબાઈલ એપ વપરાશકર્તાઓને ગમે ત્યારે, ગમે ત્યાં માનસિક સ્વાસ્થ્ય સહાય મેળવવા સક્ષમ બનાવે છે, જે ભારતના ડિજિટલ આરોગ્યસંભાળ માળખાને મજબૂત બનાવે છે.
       • આ એપમાં હવે બહુભાષી ઇન્ટરફેસ, ચેટબોટ, સુલભતા સુધારણા અને કટોકટી પ્રતિભાવ મોડ્યુલ છે.
       • અંગ્રેજી અને હિન્દી ઉપરાંત 10 પ્રાદેશિક ભાષાઓ (આસામી, બંગાળી, ગુજરાતી, કન્નડ, મલયાલમ, મરાઠી, તમિલ, તેલુગુ, ઓડિયા અને પંજાબી) માં ઉપલબ્ધ છે.
       • સુલભતા સુવિધાઓ દૃષ્ટિહીન સહિત વિકલાંગ વ્યક્તિઓ માટે ઈન્ટરફેસને વપરાશકર્તા મૈત્રીપૂર્ણ બનાવે છે.
       • ચેટબોટ “Asmi” વપરાશકર્તાઓને જોડાવવા, માહિતી મેળવવા અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય સહાય મેળવવાની મંજૂરી આપે છે.
       • Mental Health Ambassador: માનસિક સ્વાસ્થ્ય સેવાઓની ઍક્સેસ વિશે જાગૃતિ લાવવા માટે દીપિકા પાદુકોણને માનસિક સ્વાસ્થ્ય રાજદૂત તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવી છે.
  2. World Egg Day
     • દર વર્ષે ઓકટોબર મહિનાના બીજા શુક્રવારના રોજ ‘World Egg Day‘ ઉજવવામાં આવે છે. આ વર્ષે 10 ઓકટોબરના રોજ ઉજવવામાં આવ્યો હતો.
     • સ્થાપના: International Egg Commission (IEC) દ્વારા કરવામાં આવી હતી, જે વૈશ્વિક ઈંડા ઉદ્યોગનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી એકમાત્ર સંસ્થા છે.
     • ઓક્ટોબરના બીજા શુક્રવારે દર વર્ષે “World Egg Day” ઉજવવાનો નિર્ણય 1996માં ઓસ્ટ્રિયાના વિયેનામાં આયોજિત IEC Conference દરમિયાન લેવામાં આવ્યો હતો.
     • સૌપ્રથમ ઉજવણી: 11 ઓકટોબર, 1996
• 11 October 2025
  1. International Day of the Girl Child
     • દર વર્ષે 11 ઓકટોબરના રોજ ‘International Day of the Girl Child‘ ઉજવવામાં આવે છે.
     • 2011માં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભા દ્વારા ઘોષણા (ઠરાવ 66/170) કરવામાં આવી હતી.
     • સૌપ્રથમ ઉજવણી: 11 ઓકટોબર, 2012
     • International Day of the Girl Child 2025 થીમ: “The girl I am, the change I lead: Girls on the frontlines of crisis.”
     • Schemes for Girl Child in India
       • બેટી બચાવો બેટી પઢાવો (BBBP)
       • સુકન્યા સમૃદ્ધિ યોજના
       • ઉડાન યોજના
       • બાલિકા સમૃદ્ધિ યોજના
       • તમિલનાડુની CM Girl Child Protection Scheme જેવી રાજ્ય-વિશિષ્ટ યોજનાઓ
  2. World Migratory Bird Day
     • દર વર્ષે ‘World Migratory Bird Day’ મે અને ઓકટોબર મહિનાના બીજા શનિવારના રોજ ઉજવવામાં આવે છે. આ વર્ષે 10 મે અને 11 ઓકટોબરના રોજ ઉજવવામાં આવ્યો હતો.
     • આ એક દ્વિવાર્ષિક વૈશ્વિક ઝુંબેશ છે, જે સ્થળાંતર કરનારા પક્ષીઓ, તેમના સંરક્ષણની જરૂરિયાત અને તેમના નિવાસસ્થાનના સંરક્ષણના મહત્વ વિશે જાગૃતિ લાવવા માટે આયોજિત કરવામાં આવે છે.
     • શરૂઆત: 2006
     • WMBD બે UN સંધિઓ Convention on the Conservation of Migratory Species of Wild Animals (CMS) અને African-Eurasian Migratory Waterbird Agreement (AEWA), અને બિન-લાભકારી સંસ્થા, Environment for the Americas (EFTA) વચ્ચે સહયોગી ભાગીદારી દ્વારા આયોજિત થાય છે.
     • World Migratory Bird Day 2025 થીમ: “Shared Spaces: Creating Bird-Friendly Cities and Communities,”
• 12 October 2025
  1. World Arthritis Day
     • દર વર્ષે 12 ઓકટોબરના રોજ સંધિવા અને સંધિવાના રોગો પ્રત્યે વૈશ્વિક જાગૃતિને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ‘World Arthritis Day‘ ઉજવવામાં આવે છે.
     • સ્થાપના: Arthritis and Rheumatism International (ARI) દ્વારા
     • સૌપ્રથમ ઉજવણી: 12 ઓક્ટોબર, 1996
     • World Arthritis Day 2025 થીમ: “Achieve Your Dreams”. 
• 13 October 2025
  1. International Day for Disaster Risk Reduction 
     • સમગ્ર વિશ્વમાં આપત્તિનું જોખમ ઘટાડવા અને એ અંગે જાગૃતિ ફેલાવવા માટે દર વર્ષે 13 ઓકટોબરના રોજ ‘International Day for Disaster Risk Reduction‘ ઉજવવામાં આવે છે.
     • First Declared By: United Nations General Assembly, 1989
     • International Day for Disaster Risk Reduction 2025 થીમ: “Fund Resilience, Not Disasters”.
• 14 October 2025
  1. World Standards Day
     • સમગ્ર વિશ્વમાં 14 ઓકટોબરના રોજ ‘World Standards Day‘ ઉજવવામાં આવે છે.
     • ઉદ્દેશ્ય: વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં માનકીકરણ (Standardization)ના મહત્વ અંગે નિયમનકારો, ઉદ્યોગ અને ગ્રાહકોમાં જાગૃતિ લાવવા.
     • 14 ઓકટોબર, 1946ના રોજ 25 દેશોના પ્રતિનિધિઓ લંડન, યુનાઈટેડ કિંગડમ (યુકે)માં મળ્યા હતા, જેમાં માનકીકરણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે એક આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.
     • ISOની રચના: આ પહેલને અનુસરીને, 1947માં International Organization for Standardization (ISO)ની સત્તાવાર રચના કરવામાં આવી હતી.
     • પ્રથમ ઉજવણી: પ્રથમ WSD 14 ઓક્ટોબર, 1970ના રોજ ઉજવવામાં આવ્યું હતું, જેનું લોન્ચિંગ તત્કાલીન ISO પ્રમુખ Faruk Sunter દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.
     • આ ઉજવણીનું નેતૃત્વ International Electrotechnical Commission (IEC), International Organization for Standardization (ISO), અને International Telecommunication Union (ITU) દ્વારા સંયુક્ત રીતે કરવામાં આવે છે.
     • 14 ઓટોબર, 2025ના રોજ Ministry of Consumer Affairs, Food and Public Distribution(MoCAF&PD) અને Ministry of New & Renewable Energy(MNRE)ના કેન્દ્રીય મંત્રી પ્રહલાદ જોશીએ ઉત્તર પ્રદેશ (UP)ના નોઈડામાં National Institute of Training for Standardization (NITS) ખાતે WSD2025 કાર્યક્રમની અધ્યક્ષતા કરી હતી.
       • આ કાર્યક્રમનું આયોજન MoCAF&PD હેઠળની રાષ્ટ્રીય ધોરણ સંસ્થા, બ્યુરો ઓફ ઈન્ડિયન સ્ટાન્ડર્ડ્સ (BIS) દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.
       • આ કાર્યક્રમ દરમિયાન National Lighting Code of India 2025, Learning Management System (LMS) અને BIS Standards Portal નું Online Standards Development (OSD) મોડ્યુલ પણ લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું.
  2. International E-Waste Day
• 15 October 2025
  1. World Students Day
  2. Global Handwashing Day
  3. Pregnancy and Infant Loss Remembrance Day
  4. World White Cane Day
  5. International Day of Rural Women

Daily Current Affairs 08-15 October 2025

# Mig La Pass

તાજેતરમાં Border Roads Organisation (BRO)ના Project Himank હેઠળ લદ્દાખના ‘Mig La Pass’ પર વિશ્વનો સૌથી ઊંચો મોટરેબલ રોડ બનાવીને એક નોંધપાત્ર સિદ્ધિ હાંસલ કરી છે.

• સ્થાન: મિગ લા પાસ (જેને મિગલા પાસ પણ કહેવાય છે) લદ્દાખના ચાંગથાંગ ઉચ્ચપ્રદેશ પર સ્થિત છે.
• તે વિશ્વનો સૌથી ઊંચો મોટરેબલ પર્વતીય પાસ બની ગયો છે.
• ઊંચાઈ: 19,400 ફૂટ (5,913 મીટર)
• તે નેપાળમાં માઉન્ટ એવરેસ્ટના દક્ષિણ બેઝ કેમ્પ (17,598 ફૂટ) અને તિબેટમાં ઉત્તર બેઝ કેમ્પ (16,900 ફૂટ) બંને કરતાં ઊંચું છે.
• બોર્ડર રોડ્સ ઓર્ગેનાઇઝેશન (BRO)એ મિગ લા પાસ પર એક માર્ગ બનાવ્યો છે.
  • આ માર્ગ Likaru–Mig La–Fukche સંરેખણનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ બનાવે છે.
  • તે હાનલે પ્રદેશને વાસ્તવિક નિયંત્રણ રેખા (LAC) ની નજીક સ્થિત ફુક્ચે (Fukche) ગામ સાથે જોડે છે.
  • આ માર્ગનું બાંધકામ પ્રોજેક્ટ હિમાંક હેઠળ હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું.
• Strategic Significance
  • Likaru–Mig La–Fukche Connectivity ભારતના સરહદી માળખાગત સુવિધાઓ અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે ખૂબ જ વ્યૂહાત્મક મહત્વ ધરાવે છે.
  • આ કોરિડોર હેનલે સેક્ટરથી ભારત-ચીન સરહદ સુધીનો ત્રીજો મહત્વપૂર્ણ ધરી (Axis) બનાવે છે.

# Cyclone Shakti

# Exercise KONKAN 2025

DEFENCE

તાજેતરમાં ભારતના પશ્ચિમ કિનારે 5 ઓકટોબર, 2025ના રોજ ‘Exercise KONKAN 2025’ શરૂ થી હતી. તે ભારતીય નૌકાદળ અને UK Royal Navy વચ્ચેનો દ્વિપક્ષીય અભ્યાસ છે.

• Exercise KONKAN: કોંકણ કવાયત વાર્ષિક દ્વિપક્ષીય દરિયાઈ કવાયત છે, જે સૌપ્રથમ 2004માં યોજાઈ હતી.
  • 2025ની આવૃત્તિએ બંને દેશોના Carrier Strike Groups (UK ના HMS Prince of Wales અને ભારતનું INS વિક્રાંત) દર્શાવતી પ્રથમ કવાયત છે.
  • આ કવાયતમાં વ્યાવસાયિક આદાનપ્રદાન અને મુલાકાતો સાથે હાર્બર ફેઝ અને ઉડ્ડયન કામગીરી સાથે એન્ટિ-એર, એન્ટિ-સરફેસ અને એન્ટિ-સબમરીન ડ્રીલ્સ દર્શાવતો સમુદ્ર તબક્કો શામેલ છે.
• વ્યૂહાત્મક ઉદ્દેશ્ય: ભારત-યુકે વિઝન 2035 હેઠળ વ્યાપક વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીને મજબૂત બનાવે છે, અને મુક્ત, ખુલ્લા અને સુરક્ષિત ઈન્ડો-પેસિફિક પ્રત્યે પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવે છે.
• મહત્વ: આ કવાયત વ્યૂહાત્મક સંબંધોને મજબૂત બનાવે છે, આંતર-કાર્યક્ષમતા વધારે છે અને દરિયાઈ સુરક્ષા પ્રત્યે સહિયારી પ્રતિબદ્ધતા પર ભાર મૂકે છે.
• ભારત અને યુકે વચ્ચે અન્ય કવાયતો: Exercise Cobra Warrior, Exercise Indradhanush (Air Force), AJEYA WARRIOR (Indian Army)

# વિકસિત ભારત બિલ્ડાથોન 2025

GOVERNMENT POLICIES

વિકસિત ભારત બિલ્ડાથોન 2025 માટે બ્રાન્ડ એમ્બેસેડર તરીકે ‘શ્રી શુભાંશુ શુક્લા’ને નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા છે.

• શિક્ષણ મંત્રાલય દ્વારા અટલ ઈનોવેશન મિશન (નીતિ આયોગ)ના સહયોગથી ‘વિકસિત ભારત બિલ્ડાથોન 2025’નું આયોજન કરવામાં આવી રહ્યું છે.
• આ એક રાષ્ટ્રવ્યાપી નવીનતા પહેલ છે, જે ધોરણ 6 થી 12 ના વિદ્યાર્થીઓમાં સર્જનાત્મકતા અને સમસ્યાનું નિરાકરણ લાવવાની સંસ્કૃતિને પ્રોત્સાહન આપવા માટે રચાયેલ છે, જે રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP) 2020 સાથે સુસંગત છે.
• ઉદ્દેશ: વિદ્યાર્થીઓને વિચારો અને પ્રોટોટાઇપ બનાવવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવા, તેમને સમૃદ્ધ અને આત્મનિર્ભર ભારત યોગદાન આપવા માટે તૈયાર કરવા.
• Themes: તે ચાર મુખ્ય રાષ્ટ્રીય થીમ્સ પર કેન્દ્રિત છે:
  • આત્મનિર્ભર ભારત, સ્વદેશી, વોકલ ફોર લોકલ અને સમૃદ્ધ ભારત.
• Inclusive Participation: તે વ્યાપક અસર સુનિશ્ચિત કરવા માટે મહત્વાકાંક્ષી જિલ્લાઓ, આદિવાસી પ્રદેશો અને દૂરના વિસ્તારોના વિદ્યાર્થીઓને સામેલ કરવા પર વિશેષ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
• Awards and Support: તે રાષ્ટ્રીય સ્તરના વિજેતાઓ, રાજ્ય સ્તરના વિજેતાઓ અને જિલ્લા સ્તરના વિજેતાઓને ₹1 કરોડનો પુરસ્કાર પૂલ ઓફર કરે છે.

# India-Qatar Trade and Economic Cooperation

INTERNATIONAL RELATIONS

કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી શ્રી પિયુષ ગોયલે કતારની મુલાકાત લીધી હતી, જ્યાં તેમણે ભારત-કતાર સંયુક્ત આયોગના આર્થિક અને વાણિજ્યિક સહયોગના સહ-અધ્યક્ષતા પદ સંભાળ્યું, જેમાં દ્વિપક્ષીય વેપારને વેગ આપવા અને નવી આર્થિક તકોની શોધ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું.

બેઠકના મુખ્ય પરિણામો

• Ambitious Trade Target: બંને દેશોએ વણઉપયોગી સંભાવનાને ઓળખી અને 2030 સુધીમાં દ્વિપક્ષીય વેપાર બમણો કરવાના લક્ષ્ય પર ભાર મૂક્યો હતો. વર્તમાન વેપાર આશરે USD 14 બિલિયનનો છે.
  • બંને દેશોએ મહત્વાકાંક્ષી India-Qatar Comprehensive Economic Partnership Agreement (CEPA), એક મુક્ત-વેપાર કરાર, ને અનુસરવાની તેમની પ્રતિબદ્ધતાને પુનઃપુષ્ટિ કરી.
• Digital Integration: કતારમાં ભારતના યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઈન્ટરફેસ (UPI)ની શરૂઆત એક મુખ્ય સીમાચિહ્નરૂપ હતી, જે ઈન્ડિયન ડાયસ્પોરા અને સ્થાનિક ગ્રાહકો માટે સીમલેસ ડિજિટલ ચુકવણીની સુવિધા આપે છે.
• Sectors Identified for Growth: મંત્રીઓએ ભારતીય નિકાસ અને સહયોગને વેગ આપવા માટેના ક્ષેત્રો પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો:
  • Traditional: Pharmaceuticals, textiles, gems & jewellery
  • Manufacturing & Tech: Electronics, automobiles, processed foods
  • Future-Focused: IT, emerging high-tech industries, solar energy.
• Energy Security Reinforced: ભારતે કતારના 2028થી વાર્ષિક 7.5 મિલિયન ટનના લાંબા ગાળાના LNG સપ્લાય કરારની પ્રશંસા કરી.

ભારત અને કતાર વચ્ચેની ભાગીદારી વિવિધ ક્ષેત્રોમાં કેવી રીતે પ્રતિબિંબિત થાય છે?

• Trade Ties: નાણાકીય વર્ષ 2025 માં ભારત-કતારનો વેપાર USD 14.15 બિલિયન સુધી પહોંચ્યો, જેમાં ભારત માટે USD 10.78 બિલિયન વેપાર ખાધ મુખ્યત્વે પેટ્રોલિયમ આયાત (89%) દ્વારા સંચાલિત છે.
  • ભારત કતારના ટોચના ત્રણ નિકાસ સ્થળો અને ટોચના ત્રણ આયાત સ્ત્રોતોમાં સ્થાન ધરાવે છે.
• Investment: કતારમાં 20,000 થી વધુ ભારતીય કંપનીઓ કાર્યરત છે (સંપૂર્ણ માલિકીની અને સંયુક્ત સાહસો), જ્યારે કતારનું ભારતમાં FDI વધીને લગભગ USD 1.5 બિલિયન થયું છે.
• Energy Supply: કતાર ભારતનો સૌથી મોટો LNG અને LPG સપ્લાયર છે (ભારતની LPG આયાતનો 26%). નાણાકીય વર્ષ 2024-25માં, હાઈડ્રોકાર્બન વેપાર કુલ દ્વિપક્ષીય વેપારનો 78.7% હિસ્સો ધરાવતો હતો, 25 વર્ષનો LNG પુરવઠો કરાર 2028થી શરૂ થયો હતો.
• Defense Relations: ભારત-કતાર સંરક્ષણ સહયોગ કરાર, 2008 માં હસ્તાક્ષરિત અને 2018 માં વિસ્તૃત, તાલીમ, નૌકાદળની મુલાકાતો, DIMDEX ભાગીદારી અને દ્વિપક્ષીય દરિયાઈ કવાયત ઝૈર-અલ-બહર (Roar of the Sea)ને આવરી લે છે.
• Cultural Relations: 2012 ના સાંસ્કૃતિક સહયોગ કરાર (Cultural Cooperation Agreement) હેઠળ નિયમિત સાંસ્કૃતિક આદાનપ્રદાન થાય છે. 2019ને ભારત-કતાર સંસ્કૃતિ વર્ષ તરીકે ચિહ્નિત કરવામાં આવ્યું હતું, ભારત કતાર-MENASA 2022 માટે ભાગીદાર હતું, અને 2024 માં ‘પેસેજ ટુ ઈન્ડિયા’ મહોત્સવ યોજાયો હતો.
  • કતારમાં 830,000 થી વધુ ભારતીયો બંને રાષ્ટ્રો વચ્ચેના મજબૂત લોકો-થી-લોકોના સંબંધોને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

ભારત-કતાર સંબંધોનું શું મહત્વ છે?

• કતાર માટે ભારતનું મહત્વ
  • Guaranteed Energy Market: ભારત, એક મોટા અને વિશ્વસનીય LNG ખરીદનાર તરીકે, કતારને તેના અર્થતંત્ર અને કતાર નેશનલ વિઝન 2030ને ટેકો આપવા માટે એક સ્થિર આવક પ્રવાહ આપે છે.
  • Source of Essential Goods: ભારત કતારને ખોરાક, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ અને ઉત્પાદિત ચીજવસ્તુઓનો પુરવઠો પૂરો પાડે છે, જે કતારની સપ્લાય ચેઈન અને ખાદ્ય સુરક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ બનાવે છે.
  • Non-Energy Economic Diversification: ભારત કતારને ફિનટેક, નવીનીકરણીય ઊર્જા અને ડિજિટલ માળખાગત સુવિધાઓમાં હાઇડ્રોકાર્બન ઉપરાંત રોકાણની તકો પ્રદાન કરે છે, જ્યારે સ્પેસ ટેકનોલોજી (ISRO) અને સસ્તું આરોગ્યસંભાળ નવા સહયોગના માર્ગો પૂરા પાડે છે.
  • Logistics & Project Execution: ભારતીય કંપનીઓ Engineering, Procurement, and Construction (EPC)માં આગળ છે, FIFA વર્લ્ડ કપ 2022 જેવા મેગા-પ્રોજેક્ટ્સનો અમલ કરે છે, જ્યારે મોટા ભારતીય કાર્યબળ કતારના આરોગ્યસંભાળ, શિક્ષણ, આતિથ્ય અને ઉડ્ડયન ક્ષેત્રોને ટેકો આપે છે.
  • Partner in Knowledge & Digital Economy: ભારતની IT અને સોફ્ટવેર કુશળતા કતારના ડિજિટલ પરિવર્તનને આગળ વધારે છે, જ્યારે શિક્ષણ અને કૌશલ્ય વિકાસ કતારના જ્ઞાન-આધારિત અર્થતંત્ર માટે મોડેલ પ્રદાન કરે છે.
• ભારત માટે કતારનું મહત્વ
  • Energy Security & Price Stability: LNG બજારમાં ભાવ નિર્ધારક કતાર, લાંબા ગાળાના કરારો ઓફર કરે છે જે ભારતને ભાવની અસ્થિરતાથી બચાવે છે અને તેના વ્યૂહાત્મક ગેસ ભંડાર અને સ્વચ્છ ઊર્જા સંક્રમણને ટેકો આપે છે.
  • Remittances: 800,000 થી વધુ ભારતીયો સાથે, કતાર એક વિશાળ ડાયસ્પોરાનું આયોજન કરે છે જે અબજો રેમિટન્સ પૂરા પાડે છે, જે ભારતના ફોરેન એક્સચેન્જ અને પરિવારની આજીવિકાને ટેકો આપે છે.
  • Strategic Investment Source: Qatar Investment Authority (QIA, Qatar’s sovereign wealth fund)એ ભારતમાં ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, ટેકનોલોજી અને રિયલ એસ્ટેટમાં અબજો ડોલરનું રોકાણ કર્યું છે, જે National Infrastructure Pipeline (NIP) જેવા પ્રોજેક્ટ્સ માટે મુખ્ય Patient Capital Source તરીકે કાર્ય કરે છે.
  • Strategic Depth in West Asia: કતારની મધ્યસ્થી ભૂમિકા (દા.ત., અફઘાનિસ્તાનમાં) અને તેના US સંબંધો સાથે Al-Udeid Air Base ભારતને આ ક્ષેત્રમાં વ્યૂહાત્મક રાજદ્વારી લાભ પૂરો પાડે છે.

# World Para Athletics Championships (WPAC) 2025

SPORTS

તાજેતરમાં ભારતમાં નવી દિલ્હી ખાતે 27 સપ્ટેમ્બર થી 5 ઓકટોબર, 2025 દરમિયાન ‘World Para Athletics Championships’નું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. જે World Para Athletics Championships ની 12મી આવૃત્તિ હતી.

• 26 સપ્ટેમ્બરના રોજ વડાપ્રધાન શ્રી નરેન્દ્રભાઈ મોદી દ્વારા નવી દિલ્હીના જવાહરલાલ નેહરુ સ્ટેડિયમ ખાતે World Para Athletics Championships 2025નું ઉદઘાટન કરવામાં આવ્યું હતું.
• Mascot
  • “Viraaj” – a young elephant with a blade prosthesis.
  • પેરા-એથ્લીટ્સની શક્તિ, આશાવાદ, સમાવેશીતા, હિંમત અને સ્થિતિસ્થાપકતાનું પ્રતીક છે.
• Participants
  • 100 થી વધુ દેશોના 1000 થી વધુ રમતવીરો.
  • 70 થી વધુ રમતવીરો ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કરી રહ્યા છે.
• History
  • પેરા એથ્લેટિક્સ સૌપ્રથમ Stoke Mandeville Games (1952) માં દેખાયા હતા, જે બાદમાં રોમ 1960 પેરાલિમ્પિક્સમાં સામેલ થયા હતા.
  • વર્લ્ડ પેરા એથ્લેટિક્સ ચેમ્પિયનશિપ 1994 (બર્લિન, જર્મની)માં શરૂ થઈ હતી.
• કતાર, UAE અને જાપાન પછી ભારત ચોથું એશિયન રાષ્ટ્ર છે, જેણે World Para Athletics Championships નું આયોજન કર્યું છે.

Medal Table

• નવી દિલ્હીમાં યોજાયેલી વર્લ્ડ પેરા-એથ્લેટિક્સ ચેમ્પિયનશિપ 2025માં બ્રાઝિલ મેડલ ટેબલમાં ટોચ પર રહ્યું, જે 2024માં બીજા સ્થાનથી એક મેડલનો સુધારો દર્શાવે છે.
  • તેણે 15 ગોલ્ડ, 20 સિલ્વર અને નવ બ્રોન્ઝ સહિત કુલ 44 મેડલ જીત્યા.
• તેણે ટેબલમાં ચીનને પાછળ છોડી દીધું, જે 2024માં મેડલ ટેબલમાં ટોચ પર હતું. ચીને કુલ 52 મેડલ (13 ગોલ્ડ, 22 સિલ્વર અને 17 બ્રોન્ઝ) જીત્યા હતા, પરંતુ ઓછા ગોલ્ડને કારણે બીજા સ્થાને રહ્યા હતા.
• ઈરાન 16 મેડલ (9 ગોલ્ડ, બે સિલ્વર અને પાંચ બ્રોન્ઝ) સાથે ત્રીજા સ્થાને રહ્યું. દરમિયાન, યજમાન ભારત મેડલ ટેબલમાં 10મા ક્રમે રહ્યું હતું.

India’s Medal Winners

1. Sumit Antil – Men’s Javelin F64, Gold
2. Sandeep Singh Sargar – Men’s Javelin F44, Gold
3. Shailesh Kumar – Men’s High Jump T63, Gold
4. Rinku Hudda – Men’s Javelin F46, Gold
5. Nishad Kumar – Men’s High Jump T47, Gold
6. Simran Sharma – Women’s 100 meters T12, Gold
7. Ekta Bhayan – Women’s Club Throw F51, Silver
8. Deepti Jeevanji – Women’s 400 meters T20, Silver
9. Sundar Singh Gurjar – Men’s Javelin F46, Silver
10. Sandeep – Men’s Javelin F44, Silver
11. Yogesh Kathuniya – Men’s Discus Throw F56, Silver
12. Dharmbir – Men’s Club Throw F51, Silver
13. Simran Sharma – Women’s 200 meters T12, Silver
14. Preeti Pal – Women’s 100 meters T35, Silver
15. Navdeep Singh – Men’s Javelin F41, Silver
16. Varun Singh Bhati – Men’s High Jump T63, Bronze
17. Atul Kaushik – Men’s Discus Throw F57, Bronze
18. Soman Rana – Men’s Shot Put F57, Bronze
19. Preeti Pal – Women’s 200 meters T35, Bronze
20. Pradeep Kumar – Men’s Discus Throw F64, Bronze
21. Praveen Kumar – Men’s High Jump T64, Bronze
22. Sandeep – Men’s 200 meters T44, Bronze

Read More Details: Click Here

# World Bank Ups India’s FY26 Growth Estimate to 6.5%

ECONOMY

વર્લ્ડ બેંક દ્વારા 2025-26 માટે ભારતના આર્થિક વિકાસ દરનો અંદાજ 6.5% સુધી અપગ્રેડ કરવામાં આવ્યો છે.

• આ સુધારો મજબૂત સ્થાનિક પરિસ્થિતિઓ અને તાજેતરના ગુડ્સ ઍન્ડ સર્વિસ ટેક્સ (GST) સુધારાઓની સકારાત્મક અસરોને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
• ભારતીય નિકાસ પર વધેલા યુએસ ટેરિફની અસરને કારણે 2026-27 માટે વૃધ્ધિ દરનો અંદાજ ઘટાડીને 6.3% કરવામાં આવ્યો છે.
• એપ્રિલ – જૂન 2025ના ત્રિમાસિક ગાળામાં ભારતનો વાસ્તવિક GDP વૃધ્ધિ દર 7.8% પર પહોંચ્યો હતો, જે અપેક્ષાઓ કરતા વધુ હતો.

# Foreign Currency Settlement System

કેન્દ્રીય નાણામંત્રી શ્રીમતી સીતારામને GIFT City’s International Financial Services Centre (IFSC) ખાતે Foreign Currency Settlement System (FCSS) લૉન્ચ કરી હતી, જેનાથી વૈશ્વિક ચલણ વ્યવહારો (Global Currency Transactions)નું રીઅલ-ટાઇમ સેટલમેન્ટ શક્ય બન્યું છે.

• FCSS એ GIFT IFSC ની અંદર વિદેશી ચલણમાં (શરૂઆતમાં USDમાં) કરવામાં આવતા વ્યવહારો માટે રીઅલ-ટાઇમ ચુકવણી અને સમાધાન પદ્ધતિ (Settlement Mechanism) છે.
  • તે જૂના કોરસપોન્ડન્ટ બેંકિંગ મોડેલને બદલે છે, જેમાં વૈશ્વિક વ્યવહારો પર પ્રક્રિયા કરવા માટે બહુવિધ મધ્યસ્થીઓ અને 36-48 કલાકની જરૂર પડતી હતી.
• Regulatory Framework: Payment and Settlement Systems (PSS) Act, 2007 હેઠળ અને International Financial Services Centres Authority (IFSCA) દ્વારા નિયંત્રિત
• Operator: CCIL IFSC Ltd., Clearing Corporation of India Ltd. (CCIL)ની પેટાકંપની.
• ઉદ્દેશ્ય: ગિફ્ટ સિટીમાં કાર્યરત સંસ્થાઓ માટે સીમલેસ, લગભગ તાત્કાલિક વિદેશી ચલણ વ્યવહારોને સરળ બનાવવા.
  • Reduce Settlement Risk, Enhance Liquidity, અને India’s International Financial Competitiveness ને વેગ આપવા.
  • ગિફ્ટ સિટીના નાણાકીય માળખાને વૈશ્વિક શ્રેષ્ઠ પ્રથાઓ સાથે સંરેખિત કરવા અને સરહદ પાર વેપાર અને રોકાણોને ટેકો આપવા.
• તે કેવી રીતે કાર્ય કરે છે?
  • FCSS હેઠળ દરેક સભ્ય બેંકનું IFSC Banking Unit (IBU) સ્થાનિક સેટલમેન્ટ બેંકમાં ખાતા જાળવી રાખે છે.
  • વિદેશી સેટલમેન્ટમાં ઉપયોગમાં લેવાતી મલ્ટી-લેગ નોસ્ટ્રો એકાઉન્ટ ચેઇન્સને બાયપાસ કરીને, આંતર-બેંક વિદેશી ચલણ ટ્રાન્સફર GIFT IFSC માં સ્થાનિક રીતે સેટલ કરવામાં આવે છે.
  • સિસ્ટમ અગાઉના 2-દિવસના લેગને બદલે રીઅલ-ટાઈમ અથવા નજીકના રીઅલ-ટાઈમ સેટલમેન્ટ્સ (4-5 સેકન્ડ) પર પ્રક્રિયા કરે છે.
  • Compliance, Transparency, અને Stability સુનિશ્ચિત કરીને સુરક્ષિત નિયમનકારી દેખરેખ હેઠળ કાર્ય કરે છે.
• મુખ્ય વિશેષતાઓ
  • વિદેશી ચલણમાં રીઅલ-ટાઈમ અથવા નજીક રીઅલ-ટાઈમ સેટલમેન્ટ.
  • IFSC ની અંદર ઉન્નત ઓપરેશનલ સ્થિતિસ્થાપકતા અને લિક્વિડિટી મેનેજમેન્ટ.
  • Offshore Intermediaries પર નિર્ભરતા દૂર કરીને, વ્યવહાર ખર્ચ અને સમય ઓછો.
  • Scalable multi-currency capability – શરૂઆતમાં USD માટે, જેમાં યુરો, યેન અને પાઉન્ડ સ્ટર્લિંગનો સમાવેશ કરવાની યોજના છે.
  • ફિનટેક, ડિજિટલ બેંકો અને ક્રોસ-બોર્ડર પેમેન્ટ ઈકોસિસ્ટમને ટેકો આપવા માટે Integration-Ready Architecture.

# Fungus Bridgeoporus kanadii

ભારતીય વનસ્પતિ સર્વેક્ષણ (Botanical Survey of India)એ અરુણાચલ પ્રદેશના પશ્ચિમ કામેંગ જિલ્લામાં ચોમાસાના જૈવવિવિધતા સર્વેક્ષણ દરમિયાન બ્રિજિયોપોરસ કનાડી (Bridgeoporus kanadii) નામની એક નવી ફૂગની પ્રજાતિ શોધી કાઢી છે.

• બ્રિજિયોપોરસ કનાડી એ એક પોલીપોર (Polypore) ફૂગ છે, જે અપવાદરૂપે મોટા કોંક (ફળ આપતા શરીર) સાથે ત્રણ મીટર ત્રિજ્યા સુધી પહોંચે છે.
• Etymology: ફૂગ વર્ગીકરણમાં તેમના યોગદાન બદલ માયકોલોજિસ્ટ ડૉ. કનાદ દાસના માનમાં નામ આપવામાં આવ્યું છે.
• Proffered Habitat: તે પૂર્વીય હિમાલયના ઉષ્ણકટિબંધીય સમશીતોષ્ણ જંગલોમાં જોવા મળે છે.
• Host Tree: ફૂગ મૃત અથવા સડી રહેલા શંકુદ્રુપ (Coniferous) વૃક્ષો, ખાસ કરીને દેવદારના વૃક્ષો પર ગાઢ ઝુંડમાં ઉગે છે.
• Distribution: એકમાત્ર જાણીતી વસ્તી અરુણાચલ પ્રદેશના શેરગાંવ ગામમાં જોવા મળે છે.
  • બ્રિજિયોપોરસ જાતિને એક સમયે મોનોટાઇપિક માનવામાં આવતી હતી, જે ફક્ત ઉત્તર અમેરિકાના પેસિફિક ઉત્તરપશ્ચિમમાંથી બી. નોબિલિસિમસ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવે છે.
• Ecological Role: તે મૃત લાકડામાંથી સેલ્યુલોઝ અને લિગ્નિનનું વિઘટન કરે છે, પોષક ચક્રને ટેકો આપે છે.
• Human Use: આ પ્રજાતિ અખાદ્ય છે અને માનવ ઉપયોગ માટે તેનું કોઈ જાણીતું વ્યાપારી મૂલ્ય નથી.

# Saksham Counter-Unmanned Aerial Threat Grid System

ભારતીય સેનાએ ‘સક્ષમ’ Counter-Unmanned Aerial System (UAS) Grid નો સમાવેશ શરૂ કરી દીધો છે, જે એક સ્વદેશી રીઅલ-ટાઈમ ડ્રોન ડિટેક્શન અને ન્યુટ્રલાઈઝેશન નેટવર્ક છે.

• ‘Saksham’ (Situational Awareness for Kinetic Soft and Hard Kill Assets Management) એક મોડ્યુલર, AI-સંચાલિત કમાન્ડ એન્ડ કંટ્રોલ (C2) સિસ્ટમ છે, જે વાસ્તવિક સમયમાં પ્રતિકૂળ ડ્રોન અને Unmanned Aerial Systems (UAS) ને શોધવા, ટ્રેક કરવા, ઓળખવા અને તટસ્થ કરવા માટે રચાયેલ છે.
• તે ભારતના કાઉન્ટર-UAS ગ્રીડનો આધાર બનાવે છે, જે Tactical Battlefield Space (TBS) તરીકે ઓળખાતા જમીન અને ઓછી ઊંચાઈવાળા એરસ્પેસ બંનેને સુરક્ષિત કરે છે.
• Developed By
  • આ સિસ્ટમને ભારતીય સેનાના કોર્પ્સ ઓફ એર ડિફેન્સના સહયોગથી ભારત ઈલેક્ટ્રોનિક્સ લિમિટેડ (BEL) ગાઝિયાબાદ દ્વારા સ્વદેશી રીતે ડિઝાઈન અને વિકસાવવામાં આવી છે.
  • તમામ ફિલ્ડ ફોર્મેશનમાં ઝડપી રોલઆઉટ માટે Fast Track Procurement (FTP) રૂટ હેઠળ ઈન્ડક્શન માટે મંજૂરી.
• ઉદ્દેશ્ય
  • ડ્રોન-આધારિત દેખરેખ, શસ્ત્રો પહોંચાડવા અને હવાઈ ક્ષેત્રમાં ઘૂસણખોરી સામે ભારતની સંરક્ષણ તૈયારીઓને મજબૂત બનાવવી.
  • આધુનિક હાઇબ્રિડ યુદ્ધમાં પરિસ્થિતિગત જાગૃતિ અને પ્રતિભાવ ક્ષમતામાં વધારો કરીને 3,000 મીટર (10,000 ફૂટ) – એર લિટોરલ ઝોન – સુધી સંકલિત હવાઈ ક્ષેત્ર નિયંત્રણ સુનિશ્ચિત કરવું.
• તે કેવી રીતે કાર્ય કરે છે
  • સુરક્ષિત આર્મી ડેટા નેટવર્ક (ADN) પર કાર્ય કરે છે, બધા સેન્સર, ડ્રોન અને કાઉન્ટર-UAS સિસ્ટમ્સમાંથી રીઅલ-ટાઈમ ઈનપુટ્સને એકીકૃત કરે છે.
  • GIS-આધારિત યુનિફાઈડ એર પિક્ચર પ્રદાન કરે છે, જે મૈત્રીપૂર્ણ, પ્રતિકૂળ અને તટસ્થ હવાઈ સંસ્થાઓના ડેટાને મર્જ કરે છે.
  • ભારતના સ્વચાલિત હવાઈ સંરક્ષણ નેટવર્ક, આકાશતીર સિસ્ટમ સાથે એકીકૃત રીતે સંકલિત થાય છે, જેથી ધમકીઓને તાત્કાલિક અટકાવી શકાય અને નિષ્ક્રિય કરી શકાય.
  • Automated Threat Classification અને Soft/Hard Kill Decision-Making માટે AI-આધારિત ફ્યુઝન તકનીકોનો ઉપયોગ કરે છે.
• મુખ્ય વિશેષતાઓ
  • Real-Time Detection & Neutralisation: 3,000 મીટર (એર લિટોરલ) સુધીના પ્રતિકૂળ ડ્રોનને તાત્કાલિક શોધે છે, ટ્રેક કરે છે, ઓળખે છે અને નિષ્ક્રિય કરે છે.
  • AI-Driven Fusion Technology: ડ્રોનને મૈત્રીપૂર્ણ, તટસ્થ અથવા પ્રતિકૂળ તરીકે વર્ગીકૃત કરવા અને ઓટોમેટિકલિ સોફ્ટ/હાર્ડ કિલ રિસ્પોન્સ ટ્રિગર કરવા માટે AI/ML નો ઉપયોગ કરે છે.
  • Integrated Command & Control System: એકીકૃત એરસ્પેસ નિયંત્રણ માટે GIS-આધારિત ડિજિટલ ગ્રીડ પર સેન્સર, રડાર અને શસ્ત્રોને જોડે છે.
  • Secure Army Data Network Connectivity: એન્ક્રિપ્ટેડ ADN પર કાર્ય કરે છે, જે રચનાઓમાં રીઅલ-ટાઈમ, સાયબર-સુરક્ષિત ડેટા શેરિંગને સક્ષમ કરે છે.
  • Interoperability with Akashteer: હવાઈ ધમકીઓના સ્વચાલિત અવરોધ માટે આકાશતીર એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ સાથે જોડાયેલ.
  • Modular & Upgradable Design: નવા સેન્સર, જામર અથવા લેસર/EMP સિસ્ટમ્સના પ્લગ-એન્ડ-પ્લે એકીકરણ માટે બનાવેલ.
  • Unified Threat Picture: એક જ ઓપરેશનલ ડેશબોર્ડ પર સંયુક્ત હવાઈ અને જમીની ધમકીઓ દર્શાવે છે.
  • Dual Soft & Hard Kill Capability: ધમકીના સ્તરના આધારે જામિંગ/સ્પૂફિંગ (સોફ્ટ કિલ) અને ગતિશીલ વિનાશ (હાર્ડ કિલ)નો ઉપયોગ કરે છે.

# Passive Euthanasia in India (ભારતમાં નિષ્ક્રિય ઈચ્છામૃત્યુ)

UK’s House of Commons દ્વારા જૂન, 2025માં ‘Terminally Ill Adults (End of Life) Bill’ પસાર કરવામાં આવ્યું હતું, જે નિષ્ક્રિય ઈચ્છામૃત્યુ (Passive Euthanasia)ને મંજૂરી આપે છે. હવે તેણે ગૌરવ સાથે મૃત્યુ પામવાના અધિકાર પર વૈશ્વિક ચર્ચાની શરૂઆત થઈ છે.

ભારત સુપ્રીમ કોર્ટ (SC)ના ચુકાદાઓ નિષ્ક્રિય ઈચ્છામૃત્યુને માન્યતા આપે છે, પરંતુ તેનો પડકારજનક અમલ મૃત્યુમાં ગૌરવના બંધારણીય વચનને જાળવી રાખવા માટે માળખામાં સુધારાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકે છે.

ઈચ્છામૃત્યુ શું છે?

• ઈચ્છામૃત્યુ અથવા “દયા હત્યા”નો અર્થ એ છે કે કોઈ વ્યક્તિના મૃત્યુને ઈરાદાપૂર્વક ઉતાવળ કરવી, જેથી તેને અસાધ્ય અથવા ગંભીર બીમારીથી વધુ પીડાતા અટકાવી શકાય.
• ઈચ્છામૃત્યુના પ્રકારો
  • સક્રિય ઈચ્છામૃત્યુ (Active euthanasia): દર્દીના મૃત્યુનું સીધું કારણ, જેમ કે ઘાતક ઈન્જેક્શન દ્વારા.
    • સક્રિય ઈચ્છામૃત્યુના સ્વરૂપોમાં શામેલ છે:
      • સ્વૈચ્છિક: દર્દી સભાનપણે મૃત્યુ પસંદ કરે છે.
      • અનૈચ્છિક: અસમર્થ દર્દી માટે નિર્ણય.
      • અનૈચ્છિક: સંમતિ વિના મૃત્યુ.
  • નિષ્ક્રિય ઈચ્છામૃત્યુ (Passiveeuthanasia): જ્યારે દર્દી ગંભીર રીતે બીમાર હોય અને તેને સ્વસ્થ થવાની કોઈ વાસ્તવિક શક્યતા ન હોય ત્યારે જીવન-આધાર અથવા તબીબી સારવાર પાછી ખેંચી લેવી અથવા રોકવી, જેનાથી મૃત્યુ કુદરતી રીતે થાય છે.
    • આનો હેતુ ગૌરવ સાથે મૃત્યુ પામવાના અધિકારનું રક્ષણ કરવાનો અને બદલી ન શકાય તેવી તબીબી પરિસ્થિતિઓમાં લાંબા સમય સુધી, નિરર્થક વેદનાને રોકવાનો છે.
• ભારતમાં કાનૂની સ્થિતિ
  • સક્રિય ઈચ્છામૃત્યુ: ભારતમાં તે ગેરકાયદેસર છે. ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS), 2023 કલમ 100 અને 101 હેઠળ મૃત્યુનું કારણ બને તેવા ઈરાદાથી કરવામાં આવેલા કૃત્યોને ગુનાહિત હત્યા અથવા હત્યા તરીકે વર્ગીકૃત કરે છે.
  • નિષ્ક્રિય ઈચ્છામૃત્યુ: અરુણા શાનબાગ વિરુદ્ધ ભારત સંઘ (2011) કેસમાં, સુપ્રીમ કોર્ટે માન્યતા આપી હતી કે જીવન ટકાવી રાખતી સારવાર કાયદેસર રીતે રોકી શકાય છે અથવા પાછી ખેંચી શકાય છે. તે નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા વિનાના વ્યક્તિઓને પણ લાગુ પડે છે.
    • કોમન કોઝ વિરુદ્ધ ભારત સંઘ (2018) કેસમાં, સુપ્રીમ કોર્ટે બંધારણની કલમ 21 હેઠળ ગૌરવ સાથે મૃત્યુ પામવાના અધિકારને મૂળભૂત અધિકાર તરીકે માન્યતા આપી હતી, અને અગાઉથી તબીબી નિર્દેશો અથવા “જીવંત ઇચ્છા (જે શરતો હેઠળ સારવાર પાછી ખેંચી શકાય છે તે સ્પષ્ટ કરે છે)”ના ઉપયોગને કાયદેસર બનાવ્યો હતો.
• ઈચ્છામૃત્યુ પર સુપ્રીમ કોર્ટની માર્ગદર્શિકા: સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા 2023માં નિષ્ક્રિય ઈચ્છામૃત્યુ આપવાની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવા માટે 2018 ની ઈચ્છામૃત્યુ માર્ગદર્શિકામાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો હતો.
  • Living Wills / Advance Directives: સ્વસ્થ મન ધરાવતા પુખ્ત વયના લોકો પણ જીવંત વીલ બનાવી શકે છે. તેના પર બે સાક્ષીઓની હાજરીમાં એક્ઝિક્યુટર દ્વારા સહી કરવી આવશ્યક છે.
    • નોટરી અથવા ગેઝેટેડ અધિકારી દ્વારા સહી પ્રમાણિત કરી શકાય છે.
• મેડિકલ બોર્ડની મંજૂરી: હોસ્પિટલ બે મેડિકલ બોર્ડ બનાવે છે. મેડિકલ બોર્ડે 48 કલાકની અંદર પોતાનો નિર્ણય જણાવવો આવશ્યક છે.
• હાઈકોર્ટ દેખરેખ: જો હોસ્પિટલ બોર્ડ પરવાનગી નકારે છે, તો દર્દીના સંબંધીઓ હાઈકોર્ટનો સંપર્ક કરી શકે છે, જે કેસની સમીક્ષા કરવા માટે એક નવું મેડિકલ બોર્ડ બનાવે છે.
• Global Perspective: ઘણા દેશોમાં નિષ્ક્રિય ઈચ્છામૃત્યુ સ્વીકારવામાં આવે છે. નેધરલેન્ડ અને બેલ્જિયમ જેવા દેશોએ કડક સુરક્ષા પગલાં હેઠળ સક્રિય ઈચ્છામૃત્યુને કાયદેસર બનાવ્યું છે.

ભારતમાં નિષ્ક્રિય ઈચ્છામૃત્યુમાં સુધારો કરવાની કેમ જરૂર છે?

• Bureaucratic Delays: 2018 માં સુધારેલા ઈચ્છામૃત્યુ માર્ગદર્શિકાનો હેતુ નિષ્ક્રિય ઈચ્છામૃત્યુને ઝડપી બનાવવાનો છે, પરંતુ બિનઅસરકારક અમલીકરણને કારણે, બહુ-સ્તરીય મંજૂરીઓ સાથે સંકળાયેલી વર્તમાન પ્રક્રિયાઓ હજુ પણ ગંભીર રીતે બીમાર દર્દીઓ માટે વિલંબનું કારણ બને છે, જે દુઃખને લંબાવશે અને મૃત્યુમાં ગૌરવના બંધારણીય વચનને નબળી પાડશે.
• Practical Inaccessibility: પરિવારો અને ડોકટરો ઘણીવાર તેમની જટિલતાને કારણે કાનૂની પ્રક્રિયાઓને બાયપાસ કરે છે, નિર્ણયો અનૌપચારિક છોડી દે છે અને તબીબી વ્યાવસાયિકોને સંભવિત કાનૂની જવાબદારીમાં મુકે છે.
• Low Awareness: ઘણા દર્દીઓ, પરિવારો અને આરોગ્યસંભાળ વ્યાવસાયિકો જીવંત ઈચ્છા અને અગાઉથી નિર્દેશો જેવી કાનૂની જોગવાઈઓથી અજાણ હોય છે, જે નિષ્ક્રિય ઈચ્છામૃત્યુના વ્યવહારિક ઉપયોગને મર્યાદિત કરે છે.
• Societal and Cultural Concerns: ભારતમાં, ઈચ્છામૃત્યુને ઘણીવાર નૈતિક વિરોધ સાથે જોવામાં આવે છે, કારણ કે જીવનની પવિત્રતામાં માન્યતા છે, તેમજ ધાર્મિક અને જે સાંસ્કૃતિક દ્રષ્ટિકોણથી તેને હત્યા સમાન માને છે.
• Fragmented Healthcare System: અસમાન હોસ્પિટલ માળખાગત સુવિધાઓ, પ્રશિક્ષિત કર્મચારીઓનો અભાવ અને હોસ્પિટલ-સ્તરીય નીતિશાસ્ત્ર સમિતિઓનો અભાવ નિષ્ક્રિય ઈચ્છામૃત્યુના સમયસર, ન્યાયી અને માનવીય અમલીકરણને અટકાવે છે.

ભારતમાં નિષ્ક્રિય ઈચ્છામૃત્યુ માટે કયા સુધારાની જરૂર છે?

• Digitisation of Advance Directives: લિવિંગ વિલ્સ રજીસ્ટર કરવા, અપડેટ કરવા અથવા રદ કરવા માટે આધાર સાથે જોડાયેલ રાષ્ટ્રીય ઈચ્છામૃત્યુ પોર્ટલ (National Euthanasia Portal) બનાવો.
  • ડોકટરોને કાગળકામ અને વિલંબ ઘટાડવા, માનસિક ક્ષમતાને ઓનલાઈન માન્ય કરવાની મંજૂરી આપો.
• Hospital-Level Ethics Committees: વરિષ્ઠ ચિકિત્સકો, ઉપશામક સંભાળ નિષ્ણાતો (Palliative Care Specialists) અને સ્વતંત્ર સભ્ય સહિત સમિતિઓની સ્થાપના કરો.
  • નિર્ણય લેવાનું વિકેન્દ્રીકરણ કરીને, 48 કલાકની અંદર જીવન સહાય પાછી ખેંચવાની મંજૂરી આપવા માટે તેમને સશક્ત બનાવો.
• Transparent Oversight: કેસોનું નિરીક્ષણ કરવા માટે સિંગલ-સ્ટેટ ઓમ્બડ્સમેન મોડેલને ડિજિટલ ડેશબોર્ડ અથવા રાજ્ય-સ્તરીય આરોગ્ય કમિશનરોથી બદલો.
  • વિશ્વાસ બનાવવા અને દુરુપયોગ અટકાવવા માટે સમયાંતરે ઓડિટ અને જાહેર રિપોર્ટિંગ કરો.
• Mandatory Safeguards: સારવાર પાછી ખેંચવાની મંજૂરી આપતા પહેલા 7-દિવસનો કૂલિંગ-ઓફ સમયગાળો, મનોવૈજ્ઞાનિક કાઉન્સેલિંગ અને ઉપશામક સંભાળ સમીક્ષા શામેલ કરો.
  • સંવેદનશીલ વસ્તી (વૃદ્ધ, અપંગ, નાણાકીય રીતે આશ્રિત)ને બળજબરીથી સુરક્ષિત કરો.
• Capacity Building & Awareness: તબીબી અને નર્સિંગ અભ્યાસક્રમમાં જીવનના અંતના નૈતિકતા અને કાનૂની તાલીમનો સમાવેશ કરો.
  • લિવિંગ વિલ્સને સામાન્ય બનાવવા, સંભાળ આયોજનને આગળ વધારવા અને ઉપશામક સંભાળના વિકલ્પો માટે જનજાગૃતિ ઝુંબેશ ચલાવો.
• Streamlined Procedures: અમલદારશાહી વિલંબ ઘટાડવા અને ગંભીર બીમારીવાળા દર્દીઓ માટે સમયસર રાહત સુનિશ્ચિત કરવા માટે સલામતીના પગલાં જાળવી રાખીને મંજૂરીઓને સરળ બનાવો.

# DRAVYA Portal

GOVERNMENT INITIATIVES

આયુષ મંત્રાલયે ગોવામાં DRAVYA પોર્ટલ (Digitised Retrieval Application for Versatile Yardstick of Ayush) શરૂ કર્યું હતું, જે આયુર્વેદિક ઘટકો અને ફોર્મ્યુલેશનના સૌથી વ્યાપક ડિજિટલ ભંડારની રચનાને ચિહ્નિત કરે છે.

• દ્રવ્ય પોર્ટલ ભારતના આયુષ ડિજિટલ પરિવર્તનમાં એક સીમાચિહ્નરૂપ છે, જે પરંપરાગત જ્ઞાન અને આધુનિક નવીનતાને જોડે છે.
  • AI-રેડી પ્લેટફોર્મ, આયુષ ગ્રીડ અને અન્ય મંત્રાલય પહેલ સાથે સંકલનને સક્ષમ બનાવે છે જેથી ભારતના સમૃદ્ધ ઔષધીય વારસાના સંશોધન, નિયમન અને વૈશ્વિક માન્યતાને મજબૂત બનાવી શકાય.
  • તેના પ્રથમ તબક્કામાં, તે સમર્પિત ડેટા-એન્ટ્રી સોફ્ટવેર દ્વારા ચોકસાઈ અને અધિકૃતતા સુનિશ્ચિત કરીને 100 મુખ્ય ઔષધીય પદાર્થોને સૂચિબદ્ધ કરવાનો લક્ષ્ય રાખે છે.
• Developed by: Central Council for Research in Ayurvedic Sciences (CCRAS), an autonomous body under the Ministry of AYUSH. 
• મુખ્ય વિશેષતાઓ
  • Pharmacotherapeutics, Botany, Chemistry, Pharmacology, અને Safety Data માં આયુર્વેદિક પદાર્થોની વિગતવાર પ્રોફાઈલ્સ શામેલ છે.
  • નીતિ, સંશોધન અને નવીનતા માટે આયુષ ગ્રીડ અને રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય ડેટાબેઝ સાથે જોડાણ કરીને, ઈન્ટેલિજન્ટ ડેટા એનાલિસિસની સુવિધા આપે છે.
  • Evidence-Based Study, Pharmacopoeial Harmonisation, અને Drug Validation માં સંશોધકો, પ્રેક્ટિશનરો, વિદ્યાર્થીઓ અને નીતિ નિર્માતાઓને સમર્થન આપે છે.

One-Liner Current Affairs

• સુશ્રી મીરાબાઈ ચાનુએ નૉર્વેના ફોર્ડેમાં વર્લ્ડ વેઈટલિફ્ટિંગ ચેમ્પિયનશિપમાં મહિલાઓની 48kg કેટેગરીમાં સિલ્વર મેડલ જીત્યો છે.
  • મીરાબાઈ ચાનુએ કુલ 199 કિગ્રા વજન ઉપાડીને એક નવો ભારતીય રેકોર્ડ બનાવ્યો છે.
  • આ ઈવેન્ટમાં 26 દેશોની ટોચની લિફટર્સે ભાગ લીધો હતો.
• 19 વર્ષીય જુડો ખેલાડી ‘Linthoi Chanambam’એ પેરુના લીમામાં Judo Junior World Championships માં ભારત માટે પ્રથમ મેડલ જીતીને ઈતિહાસ રચ્યો છે.
  • ચાનમ્બમે નેધરલેન્ડની જોની ગેઇલેન (Joni Geilen)ને હરાવીને મહિલાઓની 63 કિલોગ્રામ શ્રેણીમાં બ્રોન્ઝ મેડલ જીત્યો છે.
• ભારતીય ક્રિકેટર શ્રી સંજુ સેમસનને ભારતમાં ઈંગ્લિશ પ્રીમિયર લીગ (EPL) માટે સત્તાવાર એમ્બેસેડર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા છે.
• તાજેતરમાં અમદાવાદમાં ગૃહમંત્રી શ્રી અમિતભાઈ શાહ દ્વારા ‘વીર સાવરકર કોમ્પ્લેકસ’નું લોકાર્પણ કરવામાં આવ્યું હતું.
  • અમદાવાદના નારણપુરામાં ₹825 કરોડના ખર્ચે નિર્માણ કરવામાં આવ્યું છે.
• કેન્દ્ર સરકાર આંતરરાષ્ટ્રીય સૌર જોડાણ પ્લેટફોર્મ (International Solar Alliance Platform)નો ઉપયોગ કરીને PM-KUSUM (Pradhan Mantri Kisan Urja Suraksha evam Utthan Mahabhiyan) કાર્યક્રમને ઘણા આફ્રિકન દેશો અને ટાપુ રાષ્ટ્રોને પ્રદર્શિત કરવા માંગે છે.
• Right to Information (RTI) Act, 2005ના ઓક્ટોબર 2025માં અમલીકરણના 20 વર્ષ પૂર્ણ થયા છે.
• તાજેતરમાં ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્રભાઈ પટેલ, કેન્દ્રીય મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવ અન્ય દેશ-વિદેશના પ્રતિનિધિઓની ઉપસ્થિતિમાં ઉત્તર ગુજરાતમાં મહેસાણાની ગણપત યુનિવર્સિટી ખાતે વાઈબ્રન્ટ ગુજરાત રિજનલ કોન્ફરન્સનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.
  • આ કોન્ફરન્સ ગુજરાત સરકાર દ્વારા શરૂ કરાયેલ વાઈબ્રન્ટ ગુજરાત રિજનલ કોન્ફરન્સ (VGRC) હેઠળની પ્રથમ કોન્ફરન્સ છે.
  • વધુ માહિતી જાણવા માટે: અહીં Click કરો.
• તાજેતરમાં ભારતને ‘સામાજિક સુરક્ષામાં ઉત્કૃષ્ટ સિદ્ધિ’ માટે International Social Security Association (ISSA) Award એવોર્ડ 2025 એનાયત કરવામાં આવ્યો છે, જે સામાજિક સુરક્ષાને આગળ વધારવામાં સરકારના પ્રયાસોને માન્યતા આપે છે.
  • સ્થાપના: 2013
  • 2013માં તેની સ્થાપના પછી આ એવોર્ડ મેળવનાર ભારત ફક્ત પાંચમો દેશ છે.
    • ભૂતકાળના પ્રાપ્તકર્તાઓ: 2013માં બ્રાઝિલ, ત્યારબાદ 2016માં ચીન, 2019માં રવાન્ડા અને 2022માં આઈસલેન્ડ.
  • 2015માં 19% થી 2025માં 64.3% સુધી સામાજિક સુરક્ષા કવરેજના નોંધપાત્ર વિસ્તરણ માટે ભારતને 2025ના પ્રાપ્તકર્તા તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યું હતું, જે 940 મિલિયનથી વધુ લોકો સુધી પહોંચે છે.
• તાજેતરમાં લખનૌ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશને જરહારમાં ભારતના પ્રથમ સમર્પિત પશુ જન્મ નિયંત્રણ તાલીમ કેન્દ્રનું ઉદઘાટન કર્યું છે.
  • આ કેન્દ્ર લખનૌ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન, ભારતીય પશુ કલ્યાણ બોર્ડ, ઉત્તરપ્રદેશ સરકાર અને હ્યુમન વર્લ્ડ ફોર એનિમલ ઈન્ડિયા વચ્ચેનો સહયોગી પ્રયાસ છે.
  • ઉદ્દેશ્ય: શહેર અને તેની બહારના વિસ્તારોમાં શેરી કુતરાઓના સંચાલન અને નસબંધીને વધારવાનો છે.
• ભારતીય પ્રતિનિધિ શેરી સિંહે ‘મિસિસ યુનિવર્સ 2025’નો તાજ જીતીને ઈતિહાસ રચ્યો છે, જે આ પ્રતિષ્ઠિત સ્પર્ધામાં ભારતનો પ્રથમ વિજય હતો.
  • 48મી આવૃત્તિ ફિલિપાઈન્સના મનીલાના ઓકાડા રિસોર્ટ ખાતે યોજાઈ હતી, જેમાં વિશ્વભરના 120 સ્પર્ધકોએ ભાગ લીધો હતો.
• કેન્દ્રીય માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રી નીતિન ગડકરીએ હરિયાણાના સોનીપતમાં ભારતના પ્રથમ કોમર્શિયલ ઈલેક્ટ્રિક ટ્રક બેટરી સ્વેપિંગ અને ચાર્જિંગ સ્ટેશનનું ઉદ્ઘાટન કર્યું હતું.
  • આ સુવિધા ગણૌર નજીક જીટી રોડ પર પાંચી ગુજરાન ગામમાં દિલ્હી ઈન્ટરનેશનલ કાર્ગો ટર્મિનલ (DICT) ખાતે સ્થિત છે. ભારતના લોજિસ્ટિક્સ ક્ષેત્રને ડીકાર્બોનાઇઝ કરવામાં આ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે.
• UNESCO’s Executive Board દ્વારા France ના Audrey Azoulay ના સ્થાને ચાર વર્ષના કાર્યકાળ માટે ઈજિપ્તના Khaled El-Enany ને સંસ્થાના નવા ડિરેક્ટર-જનરલ તરીકે ચૂંટવામાં આવ્યા છે.
  • તેઓ UNESCO ના પ્રથમ આરબ વડા બનશે.