Daily Current Affairs 16-24 August 2025: List of Important Days

CALENDAR

• 19 August 2025
  1. World Photography Day
  2. World Humanitarian Day
     • દર વર્ષે 19 ઓગસ્ટના રોજ ‘World Humanitarian Day‘ ઉજવવામાં આવે છે.
     • આ દિવસની ઉજવણીનો હેતુ માનવતાવાદી કાર્યો કરનાર લોકોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાનો પણ છે.
     • સંયુક્ત રાષ્ટ્રની સામાન્ય સભા દ્વારા 2008માં આ દિવસની ઉજવણી માટે મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.
     • સૌપ્રથમ ઉજવણી: 19 ઓગસ્ટ, 2009
     • World Humanitarian Day 2025 થીમ: “Strengthening Global Solidarity and Empowering Local Communities”.
• 20 August 2025
  1. World Mosquito Day
     • મચ્છરજન્ય રોગ અંગે જાગૃતિ ફેલાવવા માટે સમગ્ર વિશ્વમાં 20 ઓગસ્ટના રોજ ‘World Mosquito Day‘ ઉજવવામાં આવે છે.
     • બ્રિટનના રોનાલ્ડ રોસ નામના એક ડોક્ટરે ભારતમાં કોલકત્તાની પ્રેસિડેન્સી જનરલ હોસ્પિટલમાં 20 ઓગસ્ટ, 1987ના રોજ મેલેરિયાનું કારણ એનાફિલિસ મચ્છર હોવાનું શોધી કાઢ્યું હતું.
     • આ દિવસની યાદમાં સમગ્ર વિશ્વમાં 20 ઓગસ્ટના રોજ ‘World Mosquito Day’ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.
  2. સદભાવના દિવસ
  3. Indian Akshay Urja Day
• 23 August 2025
  1. International Day for the Remembrance of the Slave Trade and its Abolition
  2. National Space Day 
     • ભારતમાં 23 ઓગસ્ટના રોજ ‘National Space Day‘ ઉજવવામાં આવે છે.
     • 23 ઓગસ્ટ, 2023ના રોજ ભારતનું ચંદ્રયાન-3 મિશને ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ પર સફળતાપૂર્વક લેન્ડિંગ કરીને ઈતિહાસ રચ્યો હતો.
     • સૌપ્રથમ ઉજવણી: 23 ઓગસ્ટ, 2024
• 24 August 2025
  1. વિશ્વ ગુજરાતી ભાષા દિવસ
     • દર વર્ષે 24 ઓગસ્ટના રોજ ‘વિશ્વ ગુજરાતી ભાષા દિવસ‘ની ઉજવણી કરવામાં આવે છે.
     • ગુજરાતી ગદ્યના પ્રણેતા શ્રી વીર નિર્મદના જન્મદિન 24 ઓગસ્ટને ‘વિશ્વ ગુજરાતી ભાષા દિવસ‘ તરીકે ઉજવામાં આવે છે.

Daily Current Affairs 16-24 August 2025

# રુદ્રસ્ત્ર: એશિયાની સૌથી લાંબી માલગાડી

ભારતીય રેલવે દ્વારા એશિયાની સૌથી 4.5 કિ.મી. લાંબી માલગાડી ‘રુદ્રસ્ત્ર’નું સફળતાપૂર્વક હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું.

• 7 ઓગસ્ટ, 2025ના રોજ પૂર્વ મધ્ય રેલ્વેના પંડિત દીન દયાળ ઉપાધ્યાય (DDU) વિભાગે ચંદૌલી (ઉત્તર પ્રદેશ)ના ગંજખ્વાજા સ્ટેશન અને ગઢવા (ઝારખંડ) વચ્ચે ટ્રાયલ સેવા હાથ ધરી હતી, જેમાં સરેરાશ 40.5 કિમી/કલાકની ઝડપે ૫ કલાક 10 મિનિટમાં 209 કિમીનું અંતર કાપવામાં આવ્યું હતું.
  • 354 Wegons સાથે 6 BOXN Rakes ધરાવતી આ ટ્રેન સાત એન્જિન દ્વારા સંચાલિત હતી, આગળ બે અને દર 59 બોગી પછી એક – પ્રતિ વેગન આશરે 72 ટન માલ વહન કરતી હતી, જે ભારતીય રેલ્વે દ્વારા એક જ કામગીરીમાં ખસેડવામાં આવેલ સૌથી મોટો માલવાહક માલ હતો.
  • આ ટ્રેન ગંજખ્વાજાથી સોનનગર સુધી Dedicated Freight Corridor (DFC) પર દોડી, અને પછી ગઢવા રોડ સુધીના સામાન્ય ટ્રેક પર દોડી હતી.
• મહત્વ: રુદ્રસ્ત્રને એકીકૃત સિસ્ટમ (Unified System) તરીકે ચલાવવાથી લોજિસ્ટિકલ ઓવરહેડ ઘટે છે, ટ્રેનની ક્ષમતા વધે છે અને ભારતમાં માલ પરિવહનની ગતિ અને કાર્યક્ષમતામાં વધારો થાય છે.

# Real Madrid: World’s Most Valuable Football Club in 2025

SPORTS

Brand Finance Football 50-2025 Report માં ‘Real Madrid’ને વિશ્વના સૌથી મૂલ્યવાન ફૂટબોલ ક્લબ તરીકે સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે.

• રીઅલ મેડ્રિડે 1.921 બિલિયન યુરોનું બ્રાન્ડ વેલ્યૂ અને લગભગ સંપૂર્ણ બ્રાન્ડ સ્ટ્રેન્થ સ્કોર 94.9 હાંસલ કર્યો છે.
• સતત ચોથા વર્ષે, ક્લબને વિશ્વનો સૌથી મૂલ્યવાન ફૂટબોલ ક્લબ જાહેર કરવામાં આવ્યો છે.
• રીઅલ મેડ્રિડ ફૂટબોલ ક્લબ સ્પેનના મેડ્રિડ શહેરમાં સ્થિત છે.
• બ્રાન્ડ ફાઈનાન્સ રિપોર્ટના મુખ્ય હાઈલાઇટ્સ
  • રીઅલ મેડ્રિડની બ્રાન્ડ વેલ્યુમાં વાર્ષિક ધોરણે 14%નો વધારો થયો છે.
  • તેને AAA+ બ્રાન્ડ રેટિંગ મળ્યું છે.
  • તે સતત ચોથા વર્ષે વિશ્વનું સૌથી મૂલ્યવાન ક્લબ રહ્યું છે.
  • તાજેતરમાં 15th UEFA Champions League Title જીતીને ક્લબે તેની પ્રતિષ્ઠામાં વધારો કર્યો છે.

# First World Humanoid Robot Games-2025

તાજેતરમાં ચીનના બેઈજિંગમાં ચાર દિવસીય પ્રથમ ‘વિશ્વ હ્યુમનોઇડ રોબોટ ગેમ્સ’નું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.

• આ સ્પર્ધામાં જાપાન સહિત 16 દેશોના 500 થી વધુ હ્યુમનોઇડ રોબોટ્સે ભાગ લીધો હતો અને તેમની તકનીકી કુશળતા અને પ્રદર્શનનું પ્રદર્શન કર્યું હતું.
• આ કાર્યક્રમનું આયોજન હ્યુમન રોબોટિક્સના ક્ષેત્રમાં થઈ રહેલી પ્રગતિ અને નવીનતાને ઉજાગર કરવાના ઉદ્દેશ્યથી કરવામાં આવ્યું હતું.
• સ્પર્ધાઓ અને પ્રવૃત્તિઓની વિગતો
  • આ ચાર દિવસીય કાર્યક્રમમાં રોબોટ્સે રમતગમત, કાર્યો અને વાસ્તવિક જીવનની પરિસ્થિતિઓને લગતી કુલ 26 વિવિધ સ્પર્ધાઓમાં ભાગ લીધો હતો.
  • આમાં મુખ્યત્વે ટ્રેક એન્ડ ફિલ્ડ, ફૂટબોલ, નૃત્ય અને કિકબોક્સિંગ જેવી પડકારજનક ઘટનાઓનો સમાવેશ થતો હતો.
  • આ ઉપરાંત, રોબોટ્સને વાસ્તવિક દુનિયાના દૃશ્યોમાં પ્રદર્શન કરવા માટે પણ તૈયાર કરવામાં આવ્યા હતા, જેથી તેમની સ્વાયત્તતા, ચપળતા અને સંતુલન ક્ષમતાનું પરીક્ષણ કરી શકાય.
• નોંધપાત્ર પ્રદર્શન અને સિદ્ધિઓ
  • ઘણા રોબોટ્સે સ્પર્ધાઓમાં પ્રભાવશાળી પ્રદર્શન કર્યું હતું. ઉદાહરણ તરીકે, 100 મીટરની દોડમાં એક રોબોટે માત્ર 21.5 સેકન્ડમાં દોડ પૂર્ણ કરી, જે અત્યંત ઝડપી અને કાર્યક્ષમ પ્રદર્શન માનવામાં આવતું હતું.
  • કિકબોક્સિંગ સ્પર્ધામાં,\ કેટલાક રોબોટ્સ ઘાયલ થયા હતા, પરંતુ તેઓએ પોતાનું સંતુલન જાળવી રાખ્યું અને તેમની તકનીકી ક્ષમતાઓનું પ્રદર્શન કરીને સ્પર્ધા કરવાનું ચાલુ રાખ્યું.
  • અન્ય ટ્રેક ઈવેન્ટ્સમાં રોબોટ્સે તેમની ચપળતા, ગતિ અને સંકલનનું પ્રદર્શન કરીને દર્શકોને પ્રભાવિત કર્યા.
• Technical Challenges and Robotic Weaknesses
  • મોટાભાગના પ્રદર્શન ઉત્તમ હતા, પરંતુ બધી ઈવેન્ટ્સ સરળતાથી ચાલી ન હતી.
  • એક ફૂટબોલ સ્પર્ધામાં કેટલાક સંપૂર્ણ સ્વાયત્ત રોબોટ અચાનક પડી ગયા, જેના કારણે રમતમાં અણધાર્યા પરિણામો આવ્યા.
  • એ જ રીતે, 400-મીટર Relay દરમિયાન કેટલાક રોબોટ એકબીજા સાથે અથડાયા હતા.
  • એક નિરીક્ષકે એ પણ નોંધ્યું કે જ્યારે એક રોબોટ પડી જાય છે, ત્યારે તેની પાછળ ઉભેલા અન્ય રોબોટ પણ તેની સાથે પડી જાય છે, જ્યારે માનવ સહભાગીઓ સામાન્ય રીતે આવી પરિસ્થિતિમાં વ્યક્તિગત રીતે પોતાને પકડી લે છે.
  • આ ઘટના રોબોટિક્સમાં સામૂહિક સંકલન અને સ્વાયત્તતાની મર્યાદા દર્શાવે છે.

# Russia’s Venera-D Mission

SCIENCE & TECHNOLOGY

રશિયા તેના નવા રાષ્ટ્રીય અવકાશ કાર્યક્રમ હેઠળ 2034 અને 2036ની વચ્ચે શુક્ર ગ્રહ પર ‘Venera-D Mission’ લૉન્ચ કરવાની યોજના ધરાવે છે.

• આ મિશનમાં Lander, Orbital Spacecraft (Orbiter), અને Balloon Probe નો સમાવેશ થશે.
• આ મિશન દાયકાઓ પછી રશિયાના આંતરગ્રહીય સંશોધનમાં પાછા ફરવાનું ચિહ્નિત કરે છે અને તેનો હેતુ સોવિયેત યુગના વેનેરા વારસાને પુનર્જીવિત કરવાનો છે.
• ઉદ્દેશ્ય
  • Venera-D (“D” = Dolgozhivushaya, જેનો અર્થ “લાંબા સમય સુધી જીવિત”) શુક્રના વાતાવરણ, સપાટી અને આબોહવા પ્રણાલીઓનો વ્યાપક વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ પ્રદાન કરવા માટે રચાયેલ છે.
  • સોવિયેત યુગના વેનેરા અને વેગા કાર્યક્રમો પછી શુક્રનું અન્વેષણ કરવાનો રશિયાનો સૌથી મહત્વાકાંક્ષી પ્રયાસ છે.
• Mission Components
  • Lander
    • શુક્ર ગ્રહની કઠોર સપાટી પર ઉતરાણ કરશે જેથી સપાટીની રચના, તાપમાન અને દબાણનો અભ્યાસ કરી શકાય.
    • માટીના નમૂનાઓનું વિશ્લેષણ કરી શકાય.
  • Orbital Spacecraft (Orbiter)
    • ઉચ્ચ-રીઝોલ્યુશન છબીઓ મેળવશે.
    • વાતાવરણનો અભ્યાસ કરશે અને લેન્ડર અને બલૂન પ્રોબમાંથી ડેટા રિલે કરશે.
  • Balloon Probe
    • તાપમાન, પવન અને રાસાયણિક રચના માપવા માટે શુક્રના ઉપરના વાતાવરણમાં તરતું રહેશે.
• Timeline and Development
  • Preliminary Design Phase:
  • Key contractor: Lavochkin Association
  • Launch window: 2034-2036
  • Launch vehicle: Russian Launcher
  • શુક્રની આત્યંતિક પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓને કારણે, કાળજીપૂર્વક ડિઝાઈન અને આયોજન મહત્વપૂર્ણ છે.
• Scientific Goals
  • વાતાવરણીય ગતિશીલતા અને વાદળ રસાયણશાસ્ત્રનો અભ્યાસ કરવો.
  • સંભવિત જ્વાળામુખીની પ્રવૃત્તિની તપાસ કરવી.
  • આબોહવા ઉત્ક્રાંતિનું વિશ્લેષણ કરવું અને તેની પૃથ્વી સાથે તુલના કરવી.
  • ભૂતકાળમાં વસવાટ યોગ્યતાના સંકેતો શોધવા.

# Golden Dome Missile Defense System

DEFENCE

તાજેતરમાં અમેરિકાએ તેની ‘Golden Dome’ Missile Defense System ની ડિઝાઈનને અંતિમ સ્વરૂપ આપ્યું છે.

Golden Dome Missile Defense System વિશે

• તે એક અદ્યતન બહુસ્તરીય મિસાઈલ સંરક્ષણ પ્રણાલી છે, જેમાં અવકાશ-આધારિત સેન્સર અને ઈન્ટરસેપ્ટર છે જે અમેરિકાને વિદેશી મિસાઇલ હુમલાઓથી સુરક્ષિત રાખે છે.
  • તે ઉપગ્રહ-આધારિત સેન્સર દ્વારા વૈશ્વિક સ્તરે હાઇપરસોનિક, બેલિસ્ટિક, ક્રુઝ મિસાઇલો અને ડ્રોનનો સામનો કરવા માટે રચાયેલ છે.
  • તે ઈઝરાયલના આયર્ન ડોમ અને ભૂતપૂર્વ યુએસ રાષ્ટ્રપતિ રીગનના 1983ના Strategic Defense Initiative (Star Wars Programme)થી પ્રેરિત છે.
  • તે Patriot Batteries, THAAD, Aegis BMD, અને Ground-based Midcourse Defense (GMD) સહિત હાલની યુએસ મિસાઈલ સંરક્ષણ પ્રણાલીઓના ઘટકોને એકીકૃત કરશે.
• કાર્ય: સેંકડો ઉપગ્રહોના નેટવર્કનો ઉપયોગ કરીને, તે લોન્ચ પછી તરત જ, બુસ્ટ તબક્કામાં મિસાઇલોને નિશાન બનાવે છે, અવકાશમાં પ્રવેશતા પહેલા અથવા થોડા સમય પછી તેમને અટકાવે છે.

Global Missile Defence Systems

# US-Russia Alaska Summit

રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન અને અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ શ્રી ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વચ્ચે બહુપ્રતિક્ષિત શિખર સંમેલન અલાસ્કાના એન્કોરેજ સ્થિત એલ્મેન્ડોર્ફ-રિચાર્ડસન લશ્કરી મથક ખાતે યોજાયું હતું. આ બેઠક ત્રણ કલાક સુધી ચલી હતી અને કોઈપણ અંતિમ કરાર વિના સમાપ્ત થઈ હતી. આ ઉપરાંત રશિયા-યુક્રેન વિવાદ પણ વણઉકેલાયેલ રહ્યો હતો.

• India’s Concerns on US Tariffs: US એ ભારતીય નિકાસ પર સંયુક્ત 50% ટેરિફની જાહેરાત કરી, જેમાં હાલનો 25% ટેરિફ અને વધારાનો 25% ટેરિફનો સમાવેશ થાય છે.
  • આનાથી ભારતના વેપાર સંબંધોમાં નોંધપાત્ર વિક્ષેપ પડી શકે છે, યુએસ બજારમાં ભારતીય માલની કિંમત વધી શકે છે અને આર્થિક વાટાઘાટો જટિલ બની શકે છે.
  • અમેરિકા ભારત જેવા આયાતકારો પર દબાણ લાવીને રશિયાના તેલના મહેસૂલમાં ઘટાડો કરવાનો હેતુ ધરાવે છે (તેના ક્રૂડ ઓઈલનો 35-40% રશિયાથી આયાત કરે છે). યુએસ કોંગ્રેસમાં એક બિલમાં રશિયાના યુદ્ધ અર્થતંત્રને મદદ કરતા રાજ્યો પર 500% સુધીના ટેરિફનો પ્રસ્તાવ છે.
• India’s Strategic Autonomy: ભારતનો ઉદ્દેશ્ય રશિયા અને અમેરિકા સાથેના સંબંધોને સંતુલિત કરીને, રાષ્ટ્રીય હિતને ધ્યાનમાં રાખીને વેપાર, ઉર્જા સુરક્ષા અને સંરક્ષણ પસંદગીઓને જાળવી રાખીને વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા જાળવવાનો છે.
• Geo-Political Impact: શાંતિ કરારને અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં US- Russia Alaska Summit ની નિષ્ફળતા રશિયા-યુક્રેન સંઘર્ષની આસપાસની અનિશ્ચિતતાને લંબાવશે, વૈશ્વિક રાજદ્વારી પ્રયાસોને જટિલ બનાવશે અને Security Guarantees, Territorial Concessions, અને North Atlantic Treaty Organization (NATO)ની ભૂમિકા અંગે ચિંતાઓ ઉભી કરશે.

# Palmyra Palm Trees

NATIONAL NEWS

ઓડિશાએ પાલમિરા પામ વૃક્ષોના પર્યાવરણીય અને સામાજિક ફાયદાઓને કારણે તેમની કાપણી પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે.

Palmyra Palm Tree (Borassus Flabellifer) 

• તે દક્ષિણ અને દક્ષિણપૂર્વ એશિયાનું સ્વદેશી વૃક્ષ છે, ખૂબ જ દુષ્કાળ પ્રતિરોધક (Drought-Resistant) છે અને તમિલનાડુના રાજ્ય વૃક્ષ તરીકે ઓળખાય છે.
  • તે મુખ્યત્વે ઓડિશા, આંધ્રપ્રદેશ, પશ્ચિમ બંગાળ અને તમિલનાડુમાં જોવા મળે છે.
  • તમિલ સંસ્કૃતિમાં તેને કરપગ વૃક્ષમ (બધું આપતું આકાશી વૃક્ષ) તરીકે પૂજનીય માનવામાં આવે છે, અને તેની તાડપત્ર હસ્તપ્રતો સદીઓથી તમિલ ભાષા અને સાહિત્યને સાચવવામાં મહત્વપૂર્ણ રહી છે.
• Ecological Role: તેના ફળો (તાલા) જુલાઈ-ઓગસ્ટમાં પાકે છે, દુર્બળ ઋતુઓમાં હાથીઓ માટે ખોરાક તરીકે સેવા આપે છે અને માનવ-હાથી સંઘર્ષ ઘટાડે છે, તેની ઊંચી રચના કુદરતી વીજળી વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે, જે ચોમાસાના મૃત્યુને ઘટાડે છે.
  • તેની ઊંડા મૂળ સિસ્ટમ ભૂગર્ભજળ રિચાર્જ, દુષ્કાળ સ્થિતિસ્થાપકતા અને જળાશયો અને દરિયાકિનારા પર માટીના ધોવાણને રોકવામાં મદદ કરે છે.
• મહત્વ: તેના ફળનો દાણો (Nungu) ખનિજોથી ભરપૂર ઉનાળાના ઠંડક તરીકે કામ કરે છે, જ્યારે પામ ખાંડ (Panai Karuppatti) અને ગોળ, અને પદનીર (Sap) અને તાડી જેવા પીણાં આધુનિક ઉત્પાદનો માટે સ્વસ્થ પરંપરાગત વિકલ્પો પ્રદાન કરે છે.
  • પાંદડા છત, સાદડીઓ અને હસ્તકલાને ટેકો આપે છે, અને તેનું લાકડું બાંધકામ સામગ્રી અને બળતણ પૂરું પાડે છે.

# 130th Constitution Amendment Bill

POLITY

20 ઓગસ્ટ, 2025ના રોજ કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી શ્રી અમિતભાઈ શાહ દ્વારા લોકસભામાં ‘130th Constitution Amendment Bill’ રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. ત્યારબાદ આ બિલ Joint Parliamentary Committee (JPC)ને મોકલવામાં આવ્યું હતું.

• બિલની મુખ્ય વિશેષતાઓ
  • 130મો બંધારણ સુધારા બિલ, જો વડા પ્રધાન, મુખ્યમંત્રીઓ અથવા કેન્દ્ર અથવા રાજ્ય સરકારના કોઈપણ અન્ય મંત્રીની ગંભીર ગુનાહિત કેસોમાં ધરપકડ કરવામાં આવે અને અટકાયત કરવામાં આવે તો તેમને પદ પરથી દૂર કરવાની જોગવાઈ કરે છે.
  • આ બિલની જોગવાઈઓ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ દિલ્હી પર પણ લાગુ પડશે.
  • પુડુચેરી અને જમ્મુ અને કાશ્મીરના કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં આ જોગવાઈઓ લાગુ કરવા માટે બે અન્ય બિલ પણ રજૂ કરવામાં આવ્યા છે.
    • Government of Union Territory (Amendment) Bill, 2025
    • Jammu and Kashmir Reorganisation (Amendment) Bill, 2025
  • આ બિલ કલમ 75, 164 અને 239AA માં સુધારાનો પ્રસ્તાવ મૂકે છે જેથી એક કાનૂની પદ્ધતિ રજૂ કરી શકાય જે પાંચ વર્ષ કે તેથી વધુ કેદની સજાને પાત્ર ગુનાઓ માટે અટકાયતમાં રાખેલા મંત્રીઓને દૂર કરવાનો આદેશ આપશે.
• હટાવવાના કારણો
  • મંત્રીને પદ પરથી દૂર કરવામાં આવશે જો:
    1. તેમના પર પાંચ વર્ષ કે તેથી વધુ કેદની સજાપાત્ર ગુનાનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હોય, અને
    2. તેમની ધરપકડ કરવામાં આવી હોય અને ત્યારબાદ સતત 30 દિવસ માટે અટકાયતમાં રાખવામાં આવ્યા હોય.
• દૂર કરવાની પ્રક્રિયા
  • રાષ્ટ્રપતિ કેન્દ્ર સરકારના મંત્રીને વડા પ્રધાનની સલાહ પર દૂર કરવામાં આવશે. આ સલાહ ત્યારે આપવામાં આવશે જ્યારે મંત્રી સતત 31મા દિવસ સુધી અટકાયતમાં રહેશે.
  • જો વડા પ્રધાન આ સમય સુધીમાં રાષ્ટ્રપતિને સલાહ નહીં આપે, તો મંત્રી બીજા દિવસથી તે પદ સંભાળવાનું બંધ કરી દેશે.
  • આ જ જોગવાઈઓ રાજ્ય સ્તરે પણ લાગુ પડશે, જ્યાં રાજ્યના રાજ્યપાલ મુખ્યમંત્રીની સલાહ પર કાર્ય કરશે.
  • દિલ્હીના કિસ્સામાં, રાષ્ટ્રપતિ મુખ્યમંત્રીની સલાહ પર કાર્યકારી અધિકારી હશે.
  • વડા પ્રધાન અથવા રાજ્ય અથવા દિલ્હીના મુખ્ય પ્રધાનના કિસ્સામાં, તેમણે અટકાયતના સતત 31મા દિવસ સુધીમાં રાજીનામું આપવું પડશે.
    • જો તેઓ આ સમય સુધીમાં રાજીનામું નહીં આપે, તો તેઓ બીજા દિવસથી પદ સંભાળવાનું બંધ કરશે.
• Removal authority
  • President (for Prime Minister and Union Ministers)
  • Governor (for Chief Ministers and State Ministers)
  • Lieutenant Governor (for Ministers of Union Territories)
• ફરીથી નિમણૂક પર કોઈ પ્રતિબંધ નથી
  • આ જોગવાઈઓ હેઠળ પદ પરથી દૂર કરાયેલા મંત્રીને અટકાયતમાંથી મુક્ત થયા પછી ફરીથી નિમણૂક કરી શકાય છે.

# Mines and Minerals Amendment Bill, 2025

GOVERNMENT POLICIES

સંસદ દ્વારા Mines and Minerals (Development and Regulation) Amendment Bill, 2025 પસાર કરવામાં આવ્યું છે, જેથી મહત્વપૂર્ણ ખનિજ ઉત્પાદનને વેગ મળે અને ટકાઉ, શૂન્ય-કચરો ખાણકામ દ્વારા National Critical Mineral Mission (NCMM)ને આગળ વધારવામાં આવે.

ખાણ અને ખનિજ (સુધારા) બિલ, 2025 ની મુખ્ય જોગવાઈઓ શું છે?

• Critical Minerals Push: Mines and Minerals (Development and Regulation) (MMDR) Act, 1957માં સુધારો કરે છે, જેથી લીઝધારકો વધારાની રોયલ્ટી વિના હાલના લીઝમાં મહત્વપૂર્ણ અને વ્યૂહાત્મક ખનિજો ઉમેરી શકે.
• Institutional Reforms: સરકારને ખનિજ વિનિમય સ્થાપિત કરવાની સત્તા આપે છે.
  • તેણે renamed the National Mineral Exploration Trust (NMET)નું નામ બદલીને National Mineral Exploration and Development Trust (NMEDT) રાખવામાં આવ્યું, જે સંશોધન અને ખાણ વિકાસ માટે ભંડોળ પૂરું પાડવા માટે રોયલ્ટી 2% થી વધારીને 3% કરી.
• Exploration & Production: બિલ ટકાઉ, શૂન્ય-કચરો, ઊંડા-બેઠેલા અને ઓફશોર ખાણકામ (દા.ત., આંદામાન સમુદ્ર પોલીમેટાલિક નોડ્યુલ્સ) ને પ્રોત્સાહન આપે છે, અંતિમ ઉપયોગ પછી અનિયંત્રિત વેચાણ માટે કેપ્ટિવ ખાણો પર 50% વેચાણ મર્યાદા દૂર કરે છે.

Critical Minerals અને NCMM શું છે?

• Critical Minerals
  • આર્થિક વિકાસ અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને પુરવઠા માટે જરૂરી ખનીજો, નિષ્કર્ષણ/પ્રક્રિયાની અછત અથવા સાંદ્રતાને કારણે ઉદ્ભવે છે.
    • ભારતમાં મહત્વપૂર્ણ ખનીજોનો મર્યાદિત ભંડાર છે અને તે મોટાભાગે આયાત-નિર્ભર છે (100% લિથિયમ અને નિકલ, 93% તાંબુ).
  • Identification: ભારતે 30 મહત્વપૂર્ણ ખનિજોની ઓળખ કરી છે, જેમાં 24 MMDR ACT, 1957ના ભાગ D, અનુસૂચિ I માં સૂચિબદ્ધ છે, જે કેન્દ્ર સરકારને તેમના ખાણકામ લીઝ અને લાઈસન્સની હરાજી કરવાનો વિશિષ્ટ અધિકાર આપે છે.
  • Applications: સિલિકોન, ટેલુરિયમ, ઈન્ડિયમ, ગેલિયમ (સોલાર પેનલમાં); ડિસપ્રોસિયમ, નિયોડીમિયમ (વિન્ડ ટર્બાઈનમાં); લિથિયમ, નિકલ, કોબાલ્ટ (EV બેટરી અને ઉર્જા સંગ્રહમાં).
  • Global Mineral Diplomacy: KABIL (NALCO-HCL-MECL JV) દ્વારા, ભારત વિદેશમાં ખનિજોની ઓળખ કરે છે, શોધ કરે છે, હસ્તગત કરે છે અને વિકાસ કરે છે (2026 થી આર્જેન્ટિનામાં 5 લિથિયમ બ્લોક્સ, ઝામ્બિયા, ઓસ્ટ્રેલિયા) અને મહત્વપૂર્ણ ખનિજોને સુરક્ષિત કરવા માટે બહુવિધ દેશો અને International Energy Agency (IEA) સાથે ભાગીદારી કરે છે.
• National Critical Mineral Mission (NCMM)
  • NCMM 2025માં ખાણ મંત્રાલય હેઠળ શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું. તેનો ઉદ્દેશ્ય ભારતની મહત્વપૂર્ણ ખનિજ પુરવઠા શૃંખલાને સુરક્ષિત કરવાનો, સ્થાનિક અને વિદેશી સ્ત્રોતોમાંથી ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવાનો અને ટેકનોલોજી, નિયમન, નાણાં, નવીનતા અને કૌશલ્ય વિકાસ દ્વારા મૂલ્ય શૃંખલાઓને વધારવાનો છે.
  • તે ફાસ્ટ-ટ્રેક મંજૂરીઓ સાથે સંપૂર્ણ સરકારી અભિગમ અપનાવે છે, સ્ટોકપાઇલ્સ, પ્રોસેસિંગ પાર્ક અને સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સ વિકસાવે છે, રિસાયક્લિંગ અને આંતરરાષ્ટ્રીય ભાગીદારીને પ્રોત્સાહન આપે છે.
    • તે PRISM પહેલ દ્વારા સ્ટાર્ટઅપ્સ/MSMEs ને પણ સમર્થન આપે છે.
  • Geological Survey of India (GSI)ને 2024-25 થી 2030-31 સુધી 1,200 સંશોધન પ્રોજેક્ટ્સ સોંપવામાં આવ્યા છે.

# પંબા નદી

તાજેતરમાં કેન્દ્ર સરકારે દેશની મુખ્ય નદીઓના રક્ષણ માટે કરોડો રૂપિયાની પહેલ National River Conservation Plan (NRCP) હેઠળ પંબા નદીનો સમાવેશ કરવા માટે પગલાં શરૂ કર્યા છે.

પંબા નદી વિશે

• પેરિયાર નદી અને ભરતપૂઝા (Bharathappuzha) નદી પછી તે કેરળ રાજ્યની ત્રીજી સૌથી લાંબી નદી છે.
• જેને ‘દક્ષિણા ભાગીરથી’ અથવા કેરળની ગંગા પણ કહેવામાં આવે છે, આ નદીનું મહત્વ સબરીમાલા મંદિર સાથે સંકળાયેલું છે.
  • સબરીમાલાની મુલાકાત લેતા યાત્રાળુઓ ટેકરી પર ચઢતા પહેલા અને પછી અહીં નદીમાં ડૂબકી લગાવે છે.
• પમ્બાને થ્રીવેણી સંગમ પણ કહેવામાં આવે છે, કારણ કે તે ત્રણ નદીઓ – પમ્બા, અચંકોવિલ અને મણિમાલાનું મિલન સ્થળ છે.
• માર્ગ:
  • તે પશ્ચિમ ઘાટના પીરુમેડુ ઉચ્ચપ્રદેશ પર પુલાચીમલાઈ ટેકરીમાં 1650 મીટરની ઊંચાઈએ ઉદભવે છે.
    • 176 કિમીનું અંતર કાપ્યા પછી, તે અરબી સમુદ્રમાં જોડાય છે અને અનેક ચેનલોમાં વહેંચાય છે.
    • આ બેસિન 2235 ચોરસ કિમીના વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે.
  • આ સમગ્ર કેચમેન્ટ વિસ્તાર કેરળ રાજ્યમાં આવેલો છે.
  • આ બેસિન પૂર્વમાં પશ્ચિમ ઘાટ અને પશ્ચિમમાં અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો છે.
  • નદીની મુખ્ય ઉપનદીઓ Kakki Ar, Azhuta Ar, Kakkad Ar, Kallar, Manimala, અને Achenkovil છે.

# Agni-5 Missile

SCIENCE & TECHNOLOGY

ભારતે ઓપરેશનલ અને ટેકનિકલ પરિમાણોને માન્ય કરવા અને વિશ્વસનીય લઘુત્તમ અવરોધ જાળવવા માટે પરમાણુ-સક્ષમ Intermediate-Range Ballistic Missile (IRBM) અગ્નિ-5નું સફળતાપૂર્વક પરીક્ષણ કર્યું હતું. તેનું પરીક્ષણ ઓડિશાના ચાંદીપુરમાં ઈન્ટિગ્રેટેડ ટેસ્ટ રેન્જ ખાતે કરવામાં આવ્યું હતું.

• તે ભારતના India’s Integrated Guided Missile Development Programme (IGMDP) હેઠળ વિકસાવવામાં આવેલ એક અદ્યતન Surface-to-Surface Ballistic Missile (SSBM) છે.
  • તે પૃથ્વી, ત્રિશૂલ, નાગ અને આકાશ સાથે IGMDP હેઠળ વિકસાવવામાં આવેલી પાંચ મિસાઈલોમાંથી એક છે.
• રેન્જ: લગભગ 5,000 કિમી.
• મહત્વ: તેની Multiple Independently Targetable Reentry Vehicle (MIRV) સક્ષમ IRBM ટેકનોલોજી સાથે, અગ્નિ-5 ભારતને યુએસએ, રશિયા, ચીન અને ફ્રાન્સ સહિતના પસંદગીના દેશોના જૂથમાં સ્થાન આપે છે.

Surface-to-Surface Ballistic Missiles (SSBMs) 

• SSBM એ મિસાઈલો છે, જે જમીન (અથવા જહાજો/સબમરીન) પરથી છોડવા માટે બનાવવામાં આવી છે જેથી જમીન પર અથવા સમુદ્રમાં લક્ષ્યોને ટાર્ગેટ કરવામાં આવે.
  • SSBM પરંપરાગત અથવા પરમાણુ હથિયારોથી સજ્જ થઈ શકે છે.
• Classification (Based on Range)
  • Short-Range Missiles (SRM): Less than 1000 km 
  • Medium-Range Ballistic Missiles (MRBM): 1,000–3,000 km 
  • Intermediate-Range Ballistic Missiles (IRBM): 3,000–5,500 km 
  • Intercontinental Ballistic Missiles (ICBM): Above 5,500 km 

# ભારતીય અંતરીક્ષ સ્ટેશન

SCIENCE & TECHNOLOGY

ભારત સરકાર 2047 સુધીમાં ‘વિકસિત ભારત’ના વિઝન પહેલા, 2035 સુધીમાં સંપૂર્ણ રીતે કાર્યરત ભારતીય અંતરિક્ષ સ્ટેશન (BAS) સ્થાપિત કરવાની અને 2040 સુધીમાં ચંદ્ર પર ભારતીય ક્રૂ મિશન લોન્ચ કરવાની યોજના બનાવી રહી છે.

ભારતીય અંતરીક્ષ સ્ટેશન (BAS) વિશે

• International Space Station (ISS)ની જેમ જ આયોજિત BAS પૃથ્વીથી 400-450 કિમી ઉપર ભ્રમણકક્ષા કરશે અને વૈજ્ઞાનિક સંશોધનને ટેકો આપશે.
• Components: તેમાં તબક્કાવાર બનેલા 5 મોડ્યુલો હશે, જેમાં Base Module 2028 માટે સુનિશ્ચિત થયેલ છે અને સ્ટેશન 2035 સુધીમાં સંપૂર્ણપણે કાર્યરત થઈ જશે.
• મહત્વ: ભારતનું વૈશ્વિક અવકાશ કદ ઊંચું કરવું, બાયોટેકનોલોજી અને મટિરિયલ સાયન્સમાં માઈક્રોગ્રેવિટી રિસર્ચ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગને સક્ષમ બનાવવું.
  • લાંબા ગાળાના માનવ અવકાશ મિશનને ટેકો આપવો, આપત્તિ દેખરેખ માટે પૃથ્વી નિરીક્ષણ વધારવું અને STEM પ્રતિભાને પ્રેરણા આપતી વખતે અવકાશ અર્થતંત્રને મજબૂત બનાવવું.

International Space Station (ISS)

• LEO માં રહેણાંક માટે સૌથી મોટો ઉપગ્રહ, ISS એ સંશોધન અને સહયોગ માટે વૈશ્વિક અવકાશ પ્રયોગશાળા તરીકે સેવા આપે છે.
• NASA, Roscosmos, European Space Agency, JAXA, and Canadian Space Agency ના નેતૃત્વ હેઠળ 15 દેશોનું સંયુક્ત સાહસ, તે 108+ દેશોમાંથી 3,000+ પ્રયોગોનું આયોજન કરે છે.

One-Liner Current Affairs

• નાગાલેન્ડના રાજ્યપાલ ‘લા ગણેશન’નું 80 વર્ષની વયે ચેન્નાઈની એક ખાનગી હોસ્પિટલમાં નિધન થયું હતું.
• નાગાલેન્ડના રાજ્યપાલ ‘લા ગણેશન’ના નિધન બાદ શ્રી અજય કુમાર ભલ્લાને નાગાલેન્ડના રાજ્યપાલ તરીકે વધારાનો કાર્યભાર સાંભળવા માટે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા છે.
  • તેઓ મણિપુર રાજ્યના વર્તમાન રાજ્યપાલ છે.
• ભારત-પેસેફિક ભાગીદારો સાથે એકતાના સંકેતરૂપે ભારતે માનવતાવાદી સહાય તરીકે ‘ફિજી’ને પાંચ મેટ્રિક ટન ચોળી (કાળા આંખવાળા વટાણા)ના બીજ મોકલ્યા છે.
  • આ સહાય વિતરણ ભારતની એક્ટ ઈસ્ટ પોલિસી સાથે સુસંગત છે.
  • જેનો ઉદ્દેશ્ય કૃષિ સ્થિતિસ્થાપકતાને મજબૂત બનાવવા, ખેડૂતોને સશક્ત બનાવવા અને પેસેફિક ટાપુ રાષ્ટ્રમાં ખાદ્ય સુરક્ષા વધારવાનો છે.
• તાજેતરમાં વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન (WHO) દ્વારા જાહેરાત કરવામાં આવી હતી કે, નેપાળે રૂબેલા (Rubella)ને જાહેર આરોગ્ય સમસ્યા તરીકે નાબૂદ કરી દીધો છે.
• તાજેતરમાં વારાણસી રેલવે ટ્રેક વચ્ચે પોર્ટેબલ સોલાર પેનલ સિસ્ટમ સ્થાપિત કરનાર ભારતનું પ્રથમ શહેર બન્યું છે.
  • આ પ્રોજેક્ટ ભરતીત રેલવે દ્વારા તેના ટકાઉપણુ અભિયાનના ભાગરૂપે Banaras Locomotive Works (BLW) ખાતે કાર્યરત કરવામાં આવ્યો હતો.
  • આ સિસ્ટમ 70 મીટર સુધી ફેલાયેલો છે, જેમાં 15 KWP પાવર ઉત્પન્ન કરવામાં સક્ષમ 28 સોલાર પેનલ્સનો સમાવેશ થાય છે.
• 18 ઓગસ્ટ, 2025ના રોજ રાજસ્થાનના જયપુરમાં ઝી સ્ટૂડિયો ખાતે ‘Miss India Universe 2025’ની બીજી આવૃત્તિ યોજવામાં આવી હતી.
  • તે ગ્લેમાનંદ ગ્રુપ સંસ્થા હેઠળની સૌંદર્ય સ્પર્ધા છે, જે 2024થી મિસ યુનિવર્સ સ્પર્ધા માટે ભારતના સત્તાવાર પ્રતિનિધિની સ્પર્ધા કરે છે.
  • ‘Miss India Universe 2025’નો તાજ રાજસ્થાનના ગંગાનગરના રહેવાસી ‘સુશ્રી માણિકા વિશ્વકર્મા’એ જીત્યો હતો. તે હવે નવેમ્બર, 2025માં થાઈલેન્ડના Nonthaburi માં Impact Challenger Hall ખાતે યોજનારી ‘મિસ યુનિવર્સ 2025’માં ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કરશે.
• તાજેતરમાં ગૃહ મંત્રાલયે ઉત્તરપ્રદેશ રાજ્યના શાહજહાંપુર જિલ્લાના જલાલાબાદ શહેરનું નામ બદલીને પરશુરામપુરી રાખવાની મંજૂરી આપી છે.
  • જલાલાબાદની સ્થાપના 1560ની આસપાસ થઈ હતી અને તેનું નામ મુઘલ સમ્રાટ જલાલ-ઉદ્દીન મુહમ્મદ અકબરના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું હતું.
• તાજેતરમાં કેરળ રાજ્ય ભારતનું સંપૂર્ણપણે ડિજિટલી સાક્ષર રાજ્ય બન્યું છે.
  • કેરળના મુખ્યમંત્રી શ્રી પિનરાયી વિજયને તમામ સ્થાનિક સંસ્થાઓમાં સર્વેક્ષણો અને તાલીમ પછી આ સિધ્ધિની જાહેરાત કરી હતી.
  • ડીજી કેરળ પ્રોજેક્ટ દ્વારા 83.46 લાખ પરિવારોના 1.5 કરોડ લોકોને આવરી લેવામાં આવ્યા હતા. તેમાં 21.88 લાખ ડિજિટલી નિરક્ષર વ્યક્તિઓની ઓળખ કરવામાં આવી હતી. આ કાર્યક્રમમાં વરિષ્ઠ નાગરિકો સહિત તમામ ઉંમરના લોકોનો સમાવેશ થતો હતો.
• ઈરાન દ્વારા ઓમાનના અખાત અને ઉત્તરીય હિંદ મહાસાગરમાં ‘સસ્ટેનેબલ પાવર 1404’ મિસાઈલ કવાયત હાથ ધરવામાં આવી હતી.
  • આ કવાયતમાં સમુદ્ર આધારિત ઉદ્દેશ્યોને લક્ષ્ય બનાવતા યુધ્ધ જહાજોમાંથી મિસાઈલ પ્રક્ષેપણનો સમાવેશ થતો હતો.
  • આ કવાયતનો ઉદેશ્ય લડાઈ તૈયારીને મજબૂત બનાવવા અને દરિયાઈ અવરોધોને મજબૂત બનાવવાનો હતો. આ કવાયત જૂન 2025માં ઈઝરાયલ સાથે સંકળાયેલા સંઘર્ષને અનુસરીને કરવામાં આવી હતી.
• ઈન્ડિયન ઈન્સ્ટિટયૂટ ઑફ ટેકનોલોજી ગાંધીનગરના નેતૃત્વ હેઠળના તાજેતરના પૂરાતત્વીય સંશોધનમાં ઓછામાં ઓછા 9000 થી 9500 વર્ષ પહેલાના માનવ વસાવટના પુરાવા મળ્યા છે.
  • ધોળાવીરા નજીક સ્થિત એક સ્થળ પરથી આ તારણો મળ્યા છે, જ્યાં મોટાપ્રમાણમાં દરિયાઈ શેલ, સાધનો અને માટીકામ મળી આવ્યા છે.
• તાજેતરમાં ભારત સરકારે સાત PM MITRA (Mega Integrated Textile Regions and Apparel) પાર્કના અંતિમ સ્વરૂપની જાહેરાત કરી છે.
  • સાત રાજ્યોમાં PM MITRA પાર્કને અંતિમ સ્વરૂપ આપ્યું છે, જે આ મુજબ છે:
    • તમિલનાડુ (વિરુધ્ધ નગર), તેલંગાણા (વારંગલ), ગુજરાત (નવસારી), કર્ણાટક (કાલાબુર્ગ), મધ્યપ્રદેશ (ધાર), ઉત્તરપ્રદેશ (લખનૌ) અને મહારાષ્ટ્ર (અમરાવતી).
  • આ પાર્કનો ઉદ્દેશ્ય સમગ્ર કાપડ ઈકોસિસ્ટમને એકીકૃત કરવાનો છે, જે વિશ્વ કક્ષાની માળખાગત સુવિધા, લોજિસ્ટિક્સ અને કૌશલ્ય વિકાસ સુવિધા પ્રદાન કરે છે.
• તાજેતરમાં હરિયાણાના ગુરુગ્રામમાં વનમહોત્સવ 2025ના ભાગરૂપે ‘માતૃવન’ પહેલનો શુભારંભ કરવામાં આવ્યો હતો.
  • તે ભારત સરકારના ‘એક પેડ માં કે નામ’ કાર્યક્રમ હેઠળની પહેલ છે. તે એક થીમ આધારિત શહેરી વન છે. તે અરવલ્લી ટેકરી વિસ્તારમાં 750 એકર વિસ્તારમાં વિકસાવવામાં આવશે.
• United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC)ના Conference of the Parties (COP30)નું 30મુ સત્ર નવેમ્બર 2025માં બ્રાઝિલના બેલેમમાં યોજાવાનું છે.
• ભારતના સૌથી વિશ્વસનીય ટેસ્ટ બેટ્સમેન શ્રી ચેતેશ્વર પૂજારાએ 24 ઓગસ્ટ, 2025ના રોજ ક્રિકેટના તમામ સ્વરૂપોમાંથી નિવૃતિ લીધી હતી.
• ઓસ્ટ્રેલિયન વૈજ્ઞાનિકોએ પ્રથમવાર લેબોરેટરીમાં એક જીવંત માનવ ત્વચા બનાવી છે, જેમાં રક્તવાહિનીઓ પણ હાજર છે.
  • University of Queensland (UQ)ની ટીમે સ્ટેમ સેલનો ઉપયોગ કરીને આ ત્વચા વિકસાવી છે.
• 19-21 ઓગસ્ટ, 2025 દરમિયાન થાઈલેન્ડના ફૂકેટમાં આયોજિત 23મી AIBD જનરલ કોન્ફરન્સ દરમિયાન ભારતને Asia Pacific Institute for Broadcasting Development (AIBD)ના એક્ઝિક્યુટિવ બોર્ડના અધ્યક્ષ તરીકે ચૂંટવામાં આવ્યું છે.
  • અગાઉ ભારત 2023માં AIBD ના જનરલ કોન્ફરન્સના અધ્યક્ષ તરીકે ચૂંટાયું હતું.