Daily Current Affairs 16-24 July 2025: List of Important Days

CALENDAR

• 16 July 2025
  1. World Snake Day
• 17 July 2025
  1. World Day for International Justice
  2. World Emoji Day
• 18 July 2025
  1. International Nelson Mandela Day
     • નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર વિજેતા અને દક્ષિણ આફ્રિકા ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ શ્રી નેલ્સન મંડેલાનો જન્મદિન 18 જુલાઈને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર દ્વારા ‘International Nelson Mandela Day‘ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.
     • સંયુક્ત રાષ્ટ્ર દ્વારા 2009માં આ દિવસને સત્તાવાર રીતે જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો.
     • સૌપ્રથમ ઉજવણી: 18 જુલાઈ, 2010
     • શ્રી નેલ્સન મંડેલાને ‘આફ્રિકાના ગાંધી’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
• 20 July 2025
  1. International Chess Day
  2. International Moon Day
• 22 July 2025
  1. World Brain Day
  2. National Mango Day
  3. Pi Approximation Day
• 23 July 2025
  • National Broadcasting Day
• 24 July 2025
  1. National Thermal Engineer Day
  2. Income Tax Day 
  3. National Refreshment Day

Daily Current Affairs 16-24 July 2025

# UPI (Unified Payments Interface) 

7 જુલાઈ, 2025ના રોજ, ત્રિનિદાદ અને ટોબેગો ભારતીય મુસાફરોને ચુકવણી કરવા માટે UPI નો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી આપનાર પ્રથમ કેરેબિયન દેશ અને વિશ્વભરમાં આઠમો દેશ બન્યો છે.

• ત્રિનિદાદ અને ટોબેગોના જોડાણ સાથે, UPI હવે આઠ દેશોમાં ઉપલબ્ધ છે:
  1. United Arab Emirates (UAE)
  2. Singapore
  3. France
  4. Bhutan
  5. Nepal
  6. Sri Lanka
  7. Mauritius
  8. Trinidad and Tobago

# INS Nistar

DEFENCE

ભારતીય નૌકાદળે Hindustan Shipyard Limited (HSL), વિશાખાપટ્ટનમ દ્વારા બનાવવામાં આવેલ તેનું પ્રથમ સ્વદેશી નિર્મિત Diving Support Vessel (DSV), INS Nistar નો સમાવેશ કર્યો છે. DSV એ એક વિશિષ્ટ નૌકાદળ જહાજ છે જે પાણીની અંદરની કામગીરી માટે રચાયેલ છે, જેમાં Diver Deployment, Rescue Missions, અને Submarine Crew Recovery નો સમાવેશ થાય છે.

INS Nistar વિશે

• Technical Specifications: તેની લંબાઈ આશરે 120 મીટર છે અને તેનું વિસ્થાપન લગભગ 10,000 ટન છે.
  • તે દરિયામાં 60 દિવસથી વધુ સમય ટકી શકે છે, હેલિકોપ્ટર કામગીરીને ટેકો આપવા સક્ષમ છે, અને ઊંડા સમુદ્રમાં પુનઃપ્રાપ્તિ મિશનને સરળ બનાવવા માટે 15-tonne subsea crane થી સજ્જ છે.
• Operational Capabilities: INS Nistar સબમરીન બચાવ માટે Deep Submergence Rescue Vessels (DSRV) માટે Mother Ship તરીકે કાર્ય કરે છે, ચોક્કસ સ્ટેશન-કીપિંગ માટે Dynamic Positioning System (DPS), Seabed Mapping માટે Side-Scan SONAR ધરાવે છે, અને Search, Recovery, Diving, અને Salvage Operations ને ટેકો આપે છે.
  • કમિશનિંગ પછી, જહાજને ઊંડા સમુદ્રમાં ડાઈવિંગ અને સબમરીન બચાવ કામગીરીમાં ક્ષમતાઓ વધારવા માટે Eastern Naval Command માં સામેલ કરવામાં આવશે.
  • ભારતીય નૌકાદળને ૩ મુખ્ય કમાન્ડમાં ગોઠવવામાં આવ્યું છે: Western, Eastern, અને Southern Naval Commands.
• Legacy and Significance: INS Nistar 1969માં USSR પાસેથી મેળવેલા મૂળ જહાજના વારસાને ચાલુ રાખે છે (1989 માં નિષ્ક્રિય), ભારતની સબમરીન બચાવ ક્ષમતામાં નોંધપાત્ર વધારો કરે છે, વ્યૂહાત્મક દરિયાઈ સ્વાયત્તતાને મજબૂત બનાવે છે, અને Indian Ocean Region (IOR)માં Net Security Provider તરીકે ભારતની ભૂમિકાને મજબૂત બનાવે છે, જે ભારતની SAGAR (Security and Growth for All in the Region) પહેલને સમર્થન આપે છે.

# Wimbledon 2025

SPORTS

તાજેતરમાં 30 જૂન થી 13 જુલાઈ, 2025 દરમિયાન ઈંગ્લેન્ડના વિમ્બલ્ડન (Wimbledon) ખાતે 138મી વિમ્બલ્ડન ચેમ્પિયનશિપનું આયોજન થયું હતું. વિમ્બલ્ડન એ વિશ્વની સૌથી જૂની અને સૌથી વધુ પ્રતિષ્ઠિત ટેનિસ ટુર્નામેન્ટ છે.

1877થી ઈંગ્લેન્ડના લંડનના વિમ્બલ્ડનમાં ‘All England Lawn Tennis & Croquet Club’ ખાતે આ ટુર્નામેન્ટ યોજાય છે. આ ટુર્નામેન્ટ Grass Court પર રમાય છે.

Wimbledon 2025 Champions

# Exercise Talisman Sabre 2025

DEFENCE

ઓસ્ટ્રેલિયાની આગેવાની હેઠળ ભારત પ્રથમ વખત એક બહુરાષ્ટ્રીય લશ્કરી કવાયત ‘Exercise Talisman Sabre 2025’ની 11મી આવૃત્તિમાં ભાગ લઈ રહ્યું છે.

• 2005માં શરૂ કરાયેલ અને દર બે વર્ષે યોજવામાં આવતી ‘Exercise Talisman Sabre’ ઓસ્ટ્રેલિયા અને US વચ્ચે દ્વિપક્ષીય લશ્કરી કવાયત તરીકે શરૂ થયો હતો અને ત્યારથી તે યુરોપિયન ભાગીદારો ઉપરાંત મુખ્ય ઈન્ડો-પેસિફિક ભાગીદારોને સામેલ કરતી એક મોટી બહુરાષ્ટ્રીય યુદ્ધ કવાયતમાં વિકસિત થયો છે.
  • આ કવાયતની 11મી અને સૌથી મોટી આવૃત્તિમાં ઓસ્ટ્રેલિયા, યુએસ, ભારત, જાપાન, ફ્રાન્સ, યુકે અને અન્ય સહિત 19 દેશોના 35,000 થી વધુ લશ્કરી કર્મચારીઓ ભાગ લે છે, જે ઉન્નત બહુરાષ્ટ્રીય સંકલન અને ક્ષમતા દર્શાવે છે.
  • Queensland, Northern Territory, Western Australia, New South Wales, અને Christmas Island માં આયોજિત પ્રથમ વખત Papua New Guinea માં વિસ્તરણ સાથે, વિસ્તૃત પ્રાદેશિક જોડાણને ચિહ્નિત કરે છે.
• તેનો ઉદ્દેશ્ય મુક્ત, ખુલ્લા અને સમાવિષ્ટ ઈન્ડો-પેસિફિકને પ્રોત્સાહન આપવાનો, લશ્કરી તૈયારી, આંતર-કાર્યક્ષમતા, સંયુક્ત કાર્યકારી ક્ષમતા વધારવાનો અને સાથી રાષ્ટ્રો વચ્ચે પ્રાદેશિક સુરક્ષા સ્થાપત્યને મજબૂત બનાવવાનો છે.
• Location: ઓસ્ટ્રેલિયા અને Offshore સ્થળોએ બહુવિધ સંરક્ષણ અને બિન-રક્ષણ તાલીમ ક્ષેત્રોમાં આયોજન કરવામાં આવે છે.
• Key Military Activities: Live-Fire Drills, Field training, Amphibious Landings, Ground Force Manoeuvres, Air Combat, Maritime Operations, અને Force Preparation Exercises નો સમાવેશ થાય છે, જે સંયુક્ત યુદ્ધ ક્ષમતાઓને વધારે છે.
• ભારત-ઓસ્ટ્રેલિયા વચ્ચે મુખ્ય લશ્કરી કવાયતો
  • Ausindex (Naval), Pitch Black (Air), Austrahind (Military).
• ભારત-અમેરિકાના મુખ્ય લશ્કરી કવાયતો
  • Yudh Abhyas (Military), Tiger Triumph, Cope India (Air) and Vajra Prahar.

# Maratha Military Landscapes

ART & CULTURE

World Heritage Committee (WHC)ના 47માં સત્રમાં 2024-25 Cycle, ‘Maratha Military Landscapes’ માટે ભારતનું સત્તાવાર નામાંકન United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઈટ તરીકે અંકિત કરવામાં આવ્યું છે.

Maratha Military Landscape શું છે?

• ભારતના Maratha Military Landscapes માં 12 મુખ્ય કિલ્લાઓનો સમાવેશ થાય છે, જેમાંથી મોટાભાગે મહારાષ્ટ્રમાં અને એક તમિલનાડુમાં છે, જે 17મી સદીના અંત અને 19મી સદીની શરૂઆતમાં બાંધવામાં આવ્યા હતા અથવા વિસ્તૃત કરવામાં આવ્યા હતા.
  • દરિયાકાંઠાના અને ડુંગરાળ વિસ્તારોમાં વ્યૂહાત્મક રીતે સ્થિત, કિલ્લાઓએ એક મજબૂત સંરક્ષણ પ્રણાલી બનાવી હતી જે મરાઠા લશ્કરી શક્તિ, વેપાર અને પ્રાદેશિક નિયંત્રણને ટેકો આપતી હતી.
• 12 Major Forts
  • Maharashtra: Salher, Shivneri, Lohgad, Khanderi, Raigad, Rajgad, Pratapgad, Suvarnadurg, Panhala, Vijaydurg, Sindhudurg 
  • Tamil Nadu: Gingee Fort 
• ભૂપ્રદેશ દ્વારા વર્ગીકરણ (Classification by Terrain)
  • Hill Forts: Salher, Shivneri, Lohgad, Raigad, Rajgad, Gingee.
  • Hill-Forest Fort: Pratapgad.
  • Hill-Plateau Fort: Panhala.
  • Coastal Fort: Vijaydurg.
  • Island Forts: Khanderi, Suvarnadurg, Sindhudurg.
• સંરક્ષણ: 8 કિલ્લાઓ (Shivneri, Lohgad, Raigad, Suvarnadurg, Panhala, Vijaydurg, Sindhudurg and Gingee) Archaeological Survey of India (ASI) દ્વારા સુરક્ષિત છે.
  • 4 કિલ્લાઓ (Salher, Rajgad, Khanderi and Pratapgarh) મહારાષ્ટ્ર સરકારના પુરાતત્વ અને સંગ્રહાલય નિયામક હેઠળ છે.
• Maratha Military Landscape ને UNESCO criteria (iv) અને (vi) હેઠળ તેના સ્થાપત્ય, તકનીકી અને સાંસ્કૃતિક મહત્વ તેમજ ઐતિહાસિક ઘટનાઓ સાથેના તેના જોડાણો માટે નામાંકિત કરવામાં આવ્યું હતું.
  • આવા શિલાલેખોનો હેતુ 196 દેશોમાં Outstanding Universal Value (OUV) સાથે વારસાનું રક્ષણ અને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.

# India’s First Aqua Tech Park

NATIONAL NEWS

• તાજેતરમાં આસામના મુખ્યમંત્રી શ્રી હિમંતા બિસ્વા શર્માએ બાગીબારી સોનાપુર (Bagibari Sonapur) ખાતે ‘Aqua Tech Park’ નામના ભારતના પ્રથમ વોટર ટેકનોલોજી પાર્કનું ઉદઘાટન કર્યુ હતું.
• આ પાર્ક Kolong-Kapili, National Bank for Agriculture and Rural Development (NABARD), Indian Council of Agricultural Research (ICAR), Central Institute of Freshwater Aquaculture (CIFA), Fishery Department, અને Selco Foundation ના સંયુક્ત પ્રયાસથી બનાવવામાં આવ્યો છે.
• આસામમાં આ પ્રકારનો પ્રથમ પાર્ક છે અને Aquaponics, Biofloc System, Ornamental Fish Breeding, અને Modern Fish Production જેવી અદ્યતન માછીમારી તકનીકોનું પ્રદર્શન કરે છે.
• તેનો ઉદ્દેશ્ય માછીમાર ખેડૂતોને જ્ઞાનથી સશક્ત બનાવવાનો અને ટેકનોલોજી દ્વારા તેમની આવક વધારવાનો છે.

# 4 Members Nominated to Rajya Sabha

PARLIAMENT

ભારતના રાષ્ટ્રપતિ શ્રીમતી દ્રૌપદી મુર્મુએ સાહિત્ય, વિજ્ઞાન, કલા અને સમાજ સેવાના પ્રતિષ્ઠિત નિષ્ણાતો માટે અનામત 12 બેઠકોની શ્રેણી હેઠળ રાજ્યસભામાં 4 વ્યક્તિઓ (હર્ષ વર્ધન શ્રૃંગલા, ઉજ્જવલ નિકમ, મીનાક્ષી જૈન અને સી. સદાનંદન માસ્ટર)ને નામાંકિત કર્યા છે.

રાજ્યસભામાં 4 નામાંકિત વ્યક્તિઓ વિશે મુખ્ય તથ્યો

• હર્ષ વર્ધન શ્રૃંગલા: ભૂતપૂર્વ વિદેશ સચિવ (Former Foreign Secretary) અને 1984 બેચના IFS અધિકારી; યુએસ, થાઈલેન્ડમાં રાજદૂત (Ambassador) અને બાંગ્લાદેશમાં ઉચ્ચ કમિશનર તરીકે સેવા આપી હતી.
  • “Howdy Modi” કાર્યક્રમ (2019)માં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી અને ભારતના G20 Presidency (2023)ના મુખ્ય સંયોજક (Chief Coordinator) હતા. તે વ્યૂહાત્મક બાબતો, બહુપક્ષીય રાજદ્વારી અને વિદેશ નીતિ ઘડતરમાં કુશળતા માટે જાણીતા હતા.
• ઉજ્જવલ નિકમ: 26/11 મુંબઈ હુમલા, 1993ના મુંબઈ વિસ્ફોટો અને ખૈરલાનજી હત્યાકાંડ જેવા મુખ્ય કેસોમાં ખાસ સરકારી વકીલ હતા.
  • તે આતંકવાદ પર તેમના કડક વલણ, કોર્ટરૂમ કુશળતા અને ન્યાય પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતા માટે જાણીતા છે.
• મીનાક્ષી જૈન: તેઓ દિલ્હી યુનિવર્સિટીના ભૂતપૂર્વ પ્રોફેસર અને 30+ વર્ષથી વધુ શિક્ષણ કાર્ય કર્યું છે. તે NCERT Medieval History પાઠ્યપુસ્તકના લેખક છે.
  • તેઓ પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતા (2020), Indian Council of Historical Research (ICHR)ના ભૂતપૂર્વ સભ્ય અને Indian Council of Social Science Research (ICSSR) સાથે જોડાયેલા પણ છે.
  • તે ભારતીય સભ્યતા, ધાર્મિક ઓળખ અને વૈકલ્પિક ઈતિહાસલેખનમાં યોગદાન માટે જાણીતા છે.
• C. Sadanandan Master: કેરળના ભૂતપૂર્વ શિક્ષક, કટારલેખક (Columnist) અને રાજકીય નેતા, તેઓ 1994માં થયેલા ક્રૂર રાજકીય હુમલામાંથી બચી ગયા હતા જેના કારણે તેઓ શારીરિક રીતે અક્ષમ થઈ ગયા હતા.

રાજ્યસભાના સભ્યોની ચૂંટણીની પ્રક્રિયા શું છે?

• રાજ્યસભા વિશે: રાજ્યસભા (રાજ્યોની પરિષદ), ભારતીય સંસદનું ઉપલું ગૃહ છે જે બંધારણના અનુચ્છેદ 80 હેઠળ રચાયેલ છે.
  • તેની રચના સૌપ્રથમ 1952માં કરવામાં આવી હતી, તે એક કાયમી સંસ્થા છે અને તેનું વિસર્જન થઈ શકતું નથી. જો કે, તેના એક તૃતીયાંશ (One-Third) સભ્યો દર 2 વર્ષે નિવૃત્ત થાય છે, અને તેઓ કોઈપણ મર્યાદા વિના ફરીથી ચૂંટણી અથવા પુનઃનામાંકન માટે પાત્ર છે.
  • બંધારણ તેના સભ્યોની મુદતનો ઉલ્લેખ કરતું નથી, ત્યારે Representation of the People Act, 1951 દરેક સભ્ય માટે 6 વર્ષનો કાર્યકાળ સૂચવે છે.
• Members of RS: રાજ્યસભામાં વધુમાં વધુ 250 સભ્યો હોઈ શકે છે, જેમાંથી 238 સભ્યો રાજ્ય અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ વિધાનસભાઓના ચૂંટાયેલા સભ્યો દ્વારા પરોક્ષ રીતે ચૂંટાય છે, અને 12 સભ્યો રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા કલમ 80(1)(a) હેઠળ નામાંકિત થાય છે.
  • કલમ 80(3) મુજબ, નામાંકિત સભ્યો પાસે સાહિત્ય, વિજ્ઞાન, કલા અથવા સમાજ સેવામાં વિશેષ જ્ઞાન અથવા વ્યવહારુ અનુભવ હોવો જોઈએ.
  • જ્યારે રમતગમતનો સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો નથી, ત્યારે અર્થઘટન દ્વારા તેને “કલા” હેઠળ સમાવવામાં આવ્યો છે, જેના કારણે સચિન તેંડુલકર અને મેરી કોમ જેવા વ્યક્તિત્વોના નામાંકન થાય છે.
• Indirect Election in Rajya Sabha
  • Electoral College: પ્રતિનિધિત્વ કરતા રાજ્યસભાના સભ્યોને ફક્ત State Legislative Assemblies (MLAs) દ્વારા Single Transferable Vote (STV) સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરીને પ્રમાણસર પ્રતિનિધિત્વ દ્વારા પરોક્ષ રીતે ચૂંટવામાં આવે છે.
    • Nominated MLAs અને Members of Legislative Councils (MLCs)ના સભ્યોને આ ચૂંટણીઓમાં મતદાનનો અધિકાર નથી.
  • Seat Allocation by Population: રાજ્યોને તેમની વસ્તીના આધારે રાજ્યસભાની બેઠકો ફાળવવામાં આવે છે.
    • Example: ઉત્તર પ્રદેશમાં 31 બેઠકો છે અને ગોવામાં ફક્ત 1 બેઠક છે.
• Election Procedure
  • Proportional Representation with STV: રાજ્યસભાના સભ્યો STV સિસ્ટમ દ્વારા પ્રમાણસર પ્રતિનિધિત્વનો ઉપયોગ કરીને ચૂંટાયેલા ધારાસભ્યો દ્વારા ચૂંટાય છે.
    • The vote (Quota) to win is calculated as:
      • Quota = (Total valid votes ÷ (Seats to be filled + 1)) + 1
  • Preferential Voting System: ધારાસભ્યો ઉમેદવારોને પસંદગીના ક્રમમાં ક્રમ આપે છે (1, 2, 3…). પ્રથમ પસંદગીના મતો સાથે ક્વોટા પૂર્ણ કરનાર ઉમેદવારને ચૂંટાયેલ જાહેર કરવામાં આવે છે. વધારાના મતો આગામી પસંદગીઓમાં ટ્રાન્સફર કરવામાં આવે છે.
  • Elimination & Transfer: જો કોઈ ક્વોટા પૂર્ણ ન કરે, તો સૌથી ઓછા મતો ધરાવતા ઉમેદવારને દૂર કરવામાં આવે છે, અને તેમના મત પસંદગીઓના આધારે બાકીના ઉમેદવારોને ટ્રાન્સફર કરવામાં આવે છે. આ બધી બેઠકો ભરાઈ જાય ત્યાં સુધી ચાલુ રહે છે.

# India’s First Tribal Genome Sequencing Project

ગુજરાતે આદિવાસી વસ્તીના આનુવંશિક પ્રોફાઈલનો નકશો બનાવવા માટે ભારતનો પ્રથમ Tribal Genome Sequencing Project શરૂ કર્યો છે.

Gujarat’s Tribal Genome Sequencing Project 

• ઉદ્દેશ્ય: Sickle Cell Disease, Thalassemia જેવા આનુવંશિક સ્વાસ્થ્ય જોખમોને ઓળખવાનો અને આદિવાસી વસ્તીની જરૂરિયાતોને અનુરૂપ ચોક્કસ આરોગ્યસંભાળ પૂરી પાડવાનો છે.
  • તે વૈજ્ઞાનિક પ્રગતિ અને આદિવાસી પરંપરાઓ વચ્ચેના અંતરને દૂર કરવાનો પ્રયાસ કરે છે, જેનાથી આ સમુદાયો માટે સ્વસ્થ ભવિષ્ય બને છે.
• Implementation: Gujarat Biotechnology Research Centre (GBRC) દ્વારા સંચાલિત
• Scope: 17 જિલ્લાઓમાં આદિવાસી સમુદાયોના 2,000 વ્યક્તિઓના જીનોમનું ક્રમાંકન (Genome Sequencing) કરવામાં આવશે.

Genome Sequencing 

• તે વ્યક્તિના DNA માં Nucleotide Bases (A, C, G, T)ના ચોક્કસ ક્રમ નક્કી કરવાની પ્રક્રિયા છે.
  • તે Person’s Genetic Makeup ને Reveal કરે છે, જે લક્ષણો, આરોગ્ય જોખમો અને સંભવિત વિકારોમાં આંતરદૃષ્ટિ પ્રદાન કરે છે.
• Types
  • Whole Genome Sequencing (WGS) વ્યાપક આનુવંશિક માહિતી (Comprehensive Genetic Information) માટે સમગ્ર DNA સિક્વન્સનો નકશો બનાવે છે.
  • Partial Genome Sequencing ચોક્કસ જીનોમ ભાગો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
  • Targeted Gene Sequencing ચોક્કસ જનીનોને સિક્વન્સ કરે છે.
• Applications
  • રોગ પેદા કરતા પરિવર્તનોને ઓળખવામાં, રોગોના આનુવંશિક આધારને સમજવામાં અને નવા દવા લક્ષ્યો શોધવામાં મદદ કરે છે.
  • દવાઓ પ્રત્યે વ્યક્તિગત પ્રતિભાવોની આગાહી કરીને વ્યક્તિગત દવાને સક્ષમ કરે છે, Optimized Drug Selection માટે પરવાનગી આપે છે.
  • રોગ પ્રતિકાર, ઉચ્ચ ઉપજ અને વધુ સારા પોષણ સાથે જોડાયેલા જનીનોને ઓળખવા માટે Crop Improvement માં વપરાય છે, જે Development of Improved Crop Varieties માં મદદ કરે છે.

# Swachh Survekshan 2024-25 Awards

AWARDS

ભારતના રાષ્ટ્રપતિ શ્રીમતી દ્રૌપદી મુર્મુએ નવી દિલ્હીના વિજ્ઞાન ભવન ખાતે Ministry of Housing and Urban Affairs (MoHUA) દ્વારા આયોજિત Swachh Survekshan Awards 2024-25 (9મી આવૃત્તિ) એનાયત કર્યા હતા.

સ્વચ્છ સર્વેક્ષણ પુરસ્કાર

• સ્વચ્છ સર્વેક્ષણ પુરસ્કારો ભારતના સૌથી મોટા વાર્ષિક સ્વચ્છતા સર્વેક્ષણનો એક ભાગ છે જે સ્વચ્છ ભારત મિશન (શહેરી) હેઠળ ગૃહ અને શહેરી બાબતોના મંત્રાલય (MoHUA) દ્વારા હાથ ધરવામાં આવે છે.
• આ પુરસ્કારોની શરૂઆત 2016માં 73 શહેરોથી કરવામાં આવી હતી. આ વર્ષે 4,589 શહેરોનો સર્વે કરવામાં આવ્યો હતો.
• આ પુરસ્કારો શહેરો અને નગરોને તેમની Cleanliness, Sanitation, અને Solid Waste Management Performance ના રેન્ક આપવામાં આવે છે.
• આ સર્વેક્ષણનો ધ્યેય નાગરિકોની ભાગીદારીને પ્રોત્સાહિત કરવાનો અને રહેવા માટે સ્વચ્છ શહેરો અને નગરો બનાવવા માટે સહયોગના મહત્વ વિશે સમાજના તમામ વર્ગોમાં જાગૃતિ લાવવાનો છે.

Winners of 2024-25 Awards

Super Swachh League

• More than 10 lakhs Group: ઈન્દોર 8મી વખત ટોચ પર રહ્યું, ત્યારબાદ સુરત અને નવી મુંબઈ આવે છે.
• 3 Lakhs-10 Lakhs Group: નોઈડા પ્રથમ ક્રમે છે, ત્યારબાદ ચંદીગઢ અને મૈસુર આવે છે.

Swachh Shahar

• સ્વચ્છતા રેન્કિંગમાં નવા શહેરોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે, આ વર્ષના પુરસ્કારોમાં “Swachh Shahar” (Clean City) કેટેગરી રજૂ કરવામાં આવી હતી.
• Population of More Than 10 Lakh Group: અમદાવાદ, ભોપાલ અને લખનૌએ ટોચના ત્રણ સ્થાન મેળવ્યા છે.
• 3-10 lakh Population Group: મીરા-ભાયંદર (મહારાષ્ટ્ર) યાદીમાં ટોચ પર છે, ત્યારબાદ બિલાસપુર (મધ્યપ્રદેશ) અને જમશેદપુર (ઝારખંડ) આવે છે.

Other

• Promising Swachh Shehar: રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં કુલ 34 ટોચના પ્રદર્શન કરનારા શહેરોને Promising Swachh Shehars તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા હતા.
• Best Ganga Town: પ્રયાગરાજ (ઉત્તર પ્રદેશ).
• Best Cantonment Board: Secunderabad Cantonment.
• Best SaifaiMitra Surakshit Shehar: વિશાખાપટ્ટનમ, જબલપુર અને ગોરખપુર.
• ઉત્તર પ્રદેશ સરકાર, પ્રયાગરાજ મેલા ઓથોરિટી અને પ્રયાગરાજ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનને મહા કુંભ દરમિયાન તેમના અસાધારણ શહેરી કચરાના વ્યવસ્થાપન પ્રયાસો માટે માન્યતા આપવામાં આવી હતી.

MoHUA એ Swachh City Partnership Initiative અને Accelerated Dumpsite Remediation Program શરૂ કર્યો

• Swachh City Partnership Initiative: બધી વસ્તી શ્રેણીઓમાં ટોચના પ્રદર્શન કરનારા તમામ 78 શહેરો સંબંધિત રાજ્યોમાંથી એક ખરાબ પ્રદર્શન કરનારા શહેરને દત્તક લેશે અને માર્ગદર્શન આપશે.
• Accelerated Dumpsite Remediation Program: 15 ઓગસ્ટ, 2025 થી શરૂ થતો 1 વર્ષનો ખાસ કાર્યક્રમ, ફક્ત કચરાના નિકાલને ઝડપી બનાવવામાં અને વિશાળ શહેરી જગ્યાને અનલૉક કરવામાં મદદ કરશે નહીં, પરંતુ વૈજ્ઞાનિક કચરાના નિકાલની ક્ષમતાને પણ વેગ આપશે.

# હરિયાણા અને ગોવાના રાજ્યપાલ અને લદ્દાખના લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર

APPOINMENT

તાજેતરમાં રાષ્ટ્રપતિ શ્રી દ્રૌપદી મુર્મએ હરિયાણા અને ગોવાના નવા રાજ્યપાલ અને લદ્દાખના નવા લેફ્ટનન્ટ ગવર્નરની નિમણૂક કરી છે.

• પ્રોફેસર અશીમ કુમાર ઘોષને હરિયાણાના રાજ્યપાલ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા છે.
  • તેઓ શ્રી બંડારુ દત્તાત્રેયનું સ્થાન લેશે.
  • તે પશ્ચિમ બંગાળના હાવડાના રહેવાસી છે. તેઓ 1999-2002 સુધી પશ્ચિમ બંગાળમાં ભાજપના પ્રદેશ પ્રમુખ રહી ચૂક્યા છે.
• વરિષ્ઠ રાજકારણી અને ભૂતપૂર્વ કેન્દ્રીય નાગારિક ઉડ્ડયન મંત્રી શ્રી અશોક ગજપતિ રાજુને ગોવાના રાજ્યપાલ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા છે.
  • તેઓ શ્રી પી. એસ. શ્રીધરન પિલ્લઈનું સ્થાન લેશે.
• કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ લદ્દાખના નવા લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર તરીકે શ્રી કવિન્દર ગુપ્તાને નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા છે.
  • તેઓ ડૉ. બી. ડી. મિશ્રાનું સ્થાન લેશે.

One-Liner Current Affairs

• તાજેતરમાં IAS અધિકારી શ્રી સંજય કૌલને ગાંધીનગરમાં GIFT સિટી કંપની લિમિટેડના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર અને CEO તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા છે.
  • તે કેરળ કેડરના 2001 બેચના IAS અધિકારી છે. તે હાલમાં કેન્દ્રીય સંસ્કૃતિ મંત્રાલયમાં સંયુક્ત સચિવ તરીકે કાર્યરત છે.
• તાજેતરમાં National Rifle Association of India (NRAI) દ્વારા જાહેર કરવામાં આવ્યું કે ભારત 2027માં શૂટિંગ વર્લ્ડ કપ અને 2028માં જુનિયર વર્લ્ડ ચેમ્પિયનશિપનું આયોજન કરશે.
  • International Shooting Sport Federation (ISSF) દ્વારા આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો.
• ઈંગલેન્ડના લંડનમાં આવેલ લૉર્ડસ (Lord’s)ના પ્રખ્યાત Marylebone Cricket Club (MCC) મ્યુઝિયમમાં ક્રિકેટના મહાન બેટ્સમેન શ્રી સચિન તેંડુલકરનું એક ખાસ ચિત્ર મુકવામાં આવ્યું છે.
  • આ ચિત્ર ‘Stuart Pearson Wright’ દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું છે.
  • આ ચિત્ર આ વર્ષના અંત સુધીમાં MCC મ્યુઝિયમમાં રહેશે ત્યારબાદ તે લોર્ડ્સના ઐતિહાસિક પેવેલિયનમાં મૂકવામાં આવશે.
• તાજેતરમાં ભારતીય સેનાએ શ્રી અમરનાથ યાત્રાની સુરક્ષા માટે ‘Operation Shiva 2025’ શરૂ કર્યુ છે.
• વરિષ્ઠ IPS અધિકારી સુશ્રી સોનાલી મિશ્રાને Railway Protection Force (RPF)ના પ્રથમ મહિલા ડિરેક્ટર જનરલ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા છે.
  • તેઓ શ્રી મનોજ યાદવનું સ્થાન લેશે. તે મધ્યપ્રદેશ કેડરના 1993 બેચના IPS અધિકારી છે. તેઓ 31 ડિસેમ્બર, 2026 ના રોજ નિવૃત્તિ સુધી RPF ના DG પદ પર રહેશે.
• 2024-25 દરમિયાન ગુજરાતે ભારતમાં પ્રોસેસ્ડ બટાકાના ટોચના ઉત્પાદક તરીકે સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યુ છે.
• પંજાબના એથ્લીટ ફૌજા સિંઘનું 114ની વયે પંજાબમાં જલંધરમાં અવસાન થયું છે.
  • તેઓ ‘Turbaned Tornado’ તરીકે પ્રખ્યાત હતા. તેઓ વ્રુધ્ધાવસ્થામાં શક્તિ, સહનશક્તિ અને તંદુરસ્તીનું વૈશ્વિક પ્રતિક બન્યા હતા.
• તાજેતરમાં ઉત્તર પ્રદેશ સરકારે કૃષિ ઉત્પાદકતા વધારવા માટે નવી શરૂ કરાયેલ ‘Pradhan Mantri Dhan Dhanya Krishi Yojana (PMDDKY)’માં નોંધપાત્ર હિસ્સો મેળવવા માટે કેન્દ્રને એક વિગતવાર દરખાસ્ત રજૂ કરી છે.
  • આ નવી યોજનાઓ ઉદ્દેશ્ય 11 મંત્રાલયોમાં 36 યોજનાઓના સંકલન દ્વારા 100 જિલ્લાઓનો વિકાસ કરવાનો છે.
• મહારાષ્ટ્રના સતારાના વકીલ સુશ્રી વર્ષા દેશપાંડેને લિગ સમાનતાને પ્રોત્સાહન આપવા અને લિંગ – પસંદગીયુકત ગર્ભપાત અટકાવવા માટેના તેમના જીવનભરના કાર્ય માટે ‘United Nations Population Award 2025’ એનાયત કરવામાં આવ્યો છે.
  • આ પુરસ્કાર World Population Day (11 જુલાઈ, 2025)ના રોજ ન્યુયોર્કમાં રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો.
  • United Nations Population Award ની સ્થાપના 1981માં કરવામાં આવી હતી અને સૌપ્રથમ 1983માં રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો.
• 14 જુલાઈ, 2025ના રોજ ઈઝરાયલે SpaceX’s Falcon 9 Rocket દ્વારા ફ્લોરિડાના Cape Canaveral થી પોતાનો પ્રથમ સંપૂર્ણ સરકારી ભંડોળ અને સ્થાનિક રીતે બનાવેલ સંદેશાવ્યવહાર ઉપગ્રહ ‘Dror-1’ લોન્ચ કર્યો છે.
• સૌથી લાંબો દરિયાકિનારો ધરાવતું ગુજરાત ‘ક્રૂઝ ભારત મિશન’નું નેતૃત્વ કરનારું પ્રથમ રાજ્ય બની ગયું છે.
• કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રાલયે લોકપ્રિય નાસ્તા વિશે પોષક માહિતી પ્રદર્શિત કરવા માટે એક અભિયાન શરૂ કર્યુ છે. આ અભિયાનનો હેતુ રોજિંદા ખોરાકમાં છુપાયેલી ખાંડ, તેલ અને ટ્રાન્સ ચરબી વિશે જાગૃતિ લાવવાનો છે.
  • AIIMS નાગપુરમાં પાયલોટ પ્રોજેક્ટથી આ અભિયાનની શરૂઆત થાઈ હતી.
  • હવે ફૂડ સ્ટોલની બાજુમાં કેલેરી ગણતરીના પોસ્ટર દેખાશે. આ પોસ્ટરોમાં ખાંડ, ચરબી અને ટ્રાન્સ ચરબીનું પ્રમાણ દર્શાવવામાં આવ્યું છે.
• જુલાઈ 2025માં WHO દ્વારા સેનેગલ (Senegal)ને સત્તાવાર રીતે ટ્રેકોમા મુક્ત જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું.
  • સેનેગલ ટ્રેકોમાને નાબૂદ કરનારો વિશ્વનો 25મો અને આફ્રિકાનો 9મો દેશ છે.
  • આ રોગ આફ્રિકા, એશિયા, અમેરિકા, ઓસ્ટ્રેલિયા અને મધ્યપૂર્વના ગરીબ અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં પ્રચલિત છે.
• DRDO અને ભારતીય વાયુસેના (IAF)એ ઓડિશાના દરિયાકાંઠે Su-30 Mk-I ફાઈટર એરક્રાફ્ટથી સ્વદેશી રીતે વિકસિત Radio Frequency (RF) Seeker સાથે સ્વદેશી Beyond Visual Range Air-to-Air Missile (BVRAAM) ‘Astra’નું સફળતાપૂર્વક પરીક્ષણ કર્યુ છે.
• યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ Volodymyr Zelenskyy એ યુક્રેનના વડાપ્રધાન તરીકે ‘Yulia Svyrydenko’ની નિમણૂક કરી છે.
  • તેઓ યુક્રેનના વડાપ્રધાન તરીકે  ‘Denys Shmyhal’નું સ્થાન લેશે.
• Queensland, Australia ના Sunshine Coast માં આયોજિત 66th International Mathematical Olympiad (IMO) 2025માં ભારતે 7મુ સ્થાન મેળવ્યું છે.
  • 110 દેશો સામે સ્પર્ધા કરીને, છ સહભાગીઓની ભારતીય ટીમે 252 માંથી 193 ના રાષ્ટ્રીય રેકોર્ડ સ્કોર સાથે ત્રણ ગોલ્ડ, બે સિલ્વર અને એક બ્રોન્ઝ મેડલ મેળવ્યા છે.
  • IMO એ 1959થી દર વર્ષે યોજાતી પ્રી-યુનિવર્સિટી ગણિતની સૌથી પ્રતિષ્ઠિત વૈશ્વિક સ્પર્ધા છે.
  • IMO 2025 માં, ભારતની ટીમ – જેમાં કનવ તલવાર, આરવ ગુપ્તા, અદિત્ય મંગુડી (ગોલ્ડ); એબેલ જ્યોર્જ મેથ્યુ, આદિશ જૈન (સિલ્વર); અને અર્ચિત માનસ (બ્રોન્ઝ)નો સમાવેશ થાય છે, જે દેશનો અત્યાર સુધીનો સૌથી વધુ 193 સ્કોર મેળવ્યો છે.
• 16 જુલાઈ, 2025ના રોજ ભારતીય સેનાએ તેની હવાઈ સંરક્ષણ ક્ષમતાઓને મજબૂત બનાવવા માટે લદ્દાખમાં સ્વદેશી રીતે વિકસિત આકાશ પ્રાઈમ એર ડિફેન્સ સિસ્ટમના સફળ પરીક્ષણો કર્યા હતા. આ પરીક્ષણો આર્મી અને એર ડિફેન્સ કોર્પ્સ અને DRDOના વરિષ્ઠ વૈજ્ઞાનિકો વચ્ચે સંયુક્ત પ્રયાસ હતા.